☰ Reja · O‘zbekiston tarixi

Mustamlaka siyosati va xalq harakatlari

15-hafta · blok 1.4 · 3 dars
3

XIX asr oxiridagi xalq harakatlari

maktab darsligi: o‘zbekiston tarixi 9-sinf, IV bo‘lim
Maqsad: Mustamlakachilikka qarshi chiqishlar va ularning sabablarini bilish.
Qoida va g‘oya

Mustamlaka zulmiga qarshi bir necha chiqish bo‘ldi: • 1873–1876 — Po‘latxon qo‘zg‘oloni (Farg‘ona vodiysi); • 1892 — Toshkent ‘vabo isyoni’: shaharda vabo kasalligi tarqalganda cheklov va qamoq choralariga qarshi aholi chiqdi; • 1898 — Andijon qo‘zg‘oloni: Dukchi Eshon (Muhammad Ali Eshon) boshchiligida; ko‘tarilish bostirildi va rahbarlari jazolandi. Sabablar: og‘ir soliqlar, yer tortib olinishi, qiyin hayot va rus amaldorlarining suiiste’molligi. Natijada harakatlar ommaviy bo‘lsa-da, tarqoq edi, qurol-yarog‘ jihatidan zaif va mag‘lub bo‘ldi.

Namunaviy masalalar
Andijon qo‘zg‘oloni qaysi yilda bo‘lgan?
Yechim: 1898-yil.
Javob: 1898
Vabo isyoni nimaga qarshi qaratilgan edi?
Yechim: Cheklov va qamoq choralariga.
Javob: Kasallik tufayli kiritilgan cheklov choralariga
Qo‘zg‘olonlar nima uchun mag‘lub bo‘ldi?
Yechim: Tarqoqlik va zaif qurollanish.
Javob: Tarqoq va zaif qurollangan edi
Tipik xatolar
  • Andijon qo‘zg‘olonini Po‘latxon qo‘zg‘oloni bilan aralashtirish: Po‘latxon 1873–1876, Andijon 1898.
  • Qo‘zg‘olon sababini faqat diniy deb bilish: asosiy sabab ijtimoiy-iqtisodiy zulm.
Mashq
1
1898-yilgi qo‘zg‘olon qaysi vodiyda bo‘lgan?
2
Vabo isyoni qayerda bo‘lgan?
3
Po‘latxon qo‘zg‘oloni qaysi yillarda bo‘lgan?
4
Harakatlar mag‘lubiyatining bir sababini ayting.