2
Boshqaruv, harbiy ish va madaniyat
maktab darsligi: o‘zbekiston tarixi 8-sinf, IV bob (boshqaruv, madaniyat)
Maqsad: Qo‘qon xonligi boshqaruvi, qo‘shini, madaniyati va tashqi aloqalarini bilish.
Qoida va g‘oya
Qo‘qonda davlat boshida xon turdi. Mansablar: otaliq, qushbegi, devonbegi, mingboshi, qozikalon va boshqalar. Viloyatlar beklar tomonidan boshqarilgan. Xonlikda qipchoq, o‘zbek, qirg‘iz va boshqa qabilalar yashagan, qabilalar o‘rtasidagi kurash davlatni zaiflashtirgan. Qo‘shin otliq va piyoda, to‘pchilardan iborat; qal’alar (masalan, Oqmachit, Pishpak) mudofaa uchun xizmat qilgan. Tashqi siyosat: Buxoro bilan urushlar, Rossiya va Xitoy (Sharqiy Turkiston) bilan savdo aloqalari. Madaniyat: Nodira (Mohlaroyim, 1792–1842), Uvaysiy, Muqimiy (1850–1903), Furqat (1858–1909) kabi shoirlar ijod qilgan. Qo‘qonda ko‘plab madrasa va masjidlar bo‘lgan. Xudoyorxon saroyi (1863–1873-yillarda qurilgan) mashhur me’moriy yodgorlikdir.
Namunaviy masalalar
Qo‘qon xonligi ichki zaiflashuvining sababi nima?
Yechim: Qabilalar kurashi va taxt uchun nizo.
Javob: Qabilalar o‘rtasidagi kurash va taxt nizolari
Yechim: Qabilalar kurashi va taxt uchun nizo.
Javob: Qabilalar o‘rtasidagi kurash va taxt nizolari
Xudoyorxon saroyi qaysi shaharda?
Yechim: Qo‘qonda.
Javob: Qo‘qonda
Yechim: Qo‘qonda.
Javob: Qo‘qonda
Muqimiy kim?
Yechim: Qo‘qonlik shoir.
Javob: Shoir
Yechim: Qo‘qonlik shoir.
Javob: Shoir
Tipik xatolar
- Muqimiy va Furqatni almashtirish: Muqimiy 1850–1903, Furqat 1858–1909.
- Nodiraning ismi: Nodira — taxallus, asl ismi Mohlaroyim.
Mashq
1
Qo‘qon xonligining ikki mashhur shoirini ayting.
Nodira va Muqimiy (yoki Furqat, Uvaysiy)
2
Xudoyorxon saroyi qachon qurilgan?
1863–1873
3
Qo‘qon xonligida kimlar yashagan?
Qipchoq, o‘zbek, qirg‘iz va boshqa qabilalar
4
Qo‘qon qaysi mamlakatlar bilan savdo qilgan?
Rossiya va Xitoy (Sharqiy Turkiston)