☰ Reja · O‘zbekiston tarixi

Buxoro amirligi, Xiva xonligi va qoraqalpoqlar

11-hafta · blok 1.3 · 3 dars
3

Qoraqalpoqlar va ijtimoiy-madaniy hayot

maktab darsligi: o‘zbekiston tarixi 8-sinf, III bob (qoraqalpoqlar, madaniyat)
Maqsad: Qoraqalpoqlar hayoti, ularning siyosiy bog‘liqligi va yirik shoirlarini bilish.
Qoida va g‘oya

Qoraqalpoq xalqi Sirdaryoning quyi oqimi, Orol dengizi atrofi va Amudaryo etagida yashagan. XVI–XVIII asrlarda ular chorvachilik va dehqonchilik bilan shug‘ullangan, ko‘pincha Buxoro, Xiva va qozoq xonliklarining ta’siriga tushgan. XVIII asrda ko‘pchilik qoraqalpoqlar Xorazm tomonga ko‘chdi va Xiva xonligiga bog‘liq bo‘lib qoldi. Qoraqalpoq madaniyati og‘zaki ijod (dostonlar, jirovlar) bilan boy. Ajiniyoz (1824–1878) va Berdaq (1827–1900) mashhur qoraqalpoq shoirlaridir; ular xalq hayoti va adolat haqida yozgan. XVIII–XIX asr birinchi yarmida xonliklarda dehqonchilik, hunarmandchilik, savdo (jumladan, karvon savdosi) bor edi, lekin yangi texnika joriy etilmadi, ijtimoiy tabaqalanish chuqurlashdi, soliqlar og‘ir edi.

Namunaviy masalalar
Qoraqalpoqlar qaysi hududlarda yashagan?
Yechim: Sirdaryo quyi oqimi, Orol atrofi va Amudaryo etagi.
Javob: Sirdaryo quyi oqimi, Orolbo‘yi, Amudaryo etagi
Berdaq kim?
Yechim: Qoraqalpoq xalq shoiri.
Javob: Qoraqalpoq shoiri
Ajiniyoz qachon yashagan?
Yechim: 1824–1878.
Javob: 1824–1878-yillarda
Tipik xatolar
  • Berdaq va Ajiniyoz yillarini adashtirish: Ajiniyoz 1824–1878, Berdaq 1827–1900.
  • Qoraqalpoqlarni faqat Buxoroga tobe deb yozish: XVIII asrdan ko‘pchiligi Xiva ta’sirida bo‘lgan.
Mashq
1
Qoraqalpoqlarning ikki mashhur shoirini ayting.
2
Qoraqalpoqlar ko‘proq qaysi xonlikka bog‘liq bo‘lib qoldi?
3
Qoraqalpoq og‘zaki ijodi qanday atalgan ijrochilar bilan bog‘liq?
4
Xonliklardagi texnik orqada qolishning bir belgisi?