☰ Mundarija · Biologiya

Tabiatni muhofaza qilish va yakuniy loyiha

Darslar 29–30 · 2 ta dars · O‘. Pratov, A. To‘xtayev, F. Azimova, Z. Tillayeva. Biologiya 5-sinf. Qayta ishlangan va to‘ldirilgan 5-nashri. «O‘zbekiston» NMIU, Toshkent, 2020
30

8-amaliy mashg‘ulot: bakteriya, zamburug‘, o‘simlik va hayvonot dunyosi haqida ma’lumot to‘plash

Darslik: 90–91-betlar
MaqsadBakteriya, zamburug‘, o‘simlik va hayvonot dunyosi haqida ishonchli manbalardan ma’lumot to‘playdi, uni o‘z so‘zlari bilan jurnal sahifasi sifatida tayyorlab, taqdim etadi.
Yangi so‘zlar
manba · source of informationmuharrir · editormuxbir · correspondent (reporter)taqdimot · presentation
Tushuntirish

Bu yakuniy amaliy ishda sinf to‘rt guruhga bo‘linib, har bir guruh bitta dunyo (bakteriyalar, zamburug‘lar, o‘simliklar, hayvonlar) haqida jurnal tayyorlaydi. Har bir o‘quvchiga vazifa beriladi: muharrir ishni nazorat qiladi va muddatga rioya qiladi, muxbirlar suhbat o‘tkazadi, jurnalistlar matn yozadi, suratkashlar rasm tayyorlaydi, dizayner jurnalni bezatadi. Jurnalga nom beriladi va bir necha sahifa rejalashtiriladi (masalan, o‘simliklar uchun «Yashil dorixona», «Xona gullari», «Tabiat ajoyibotlari»). Ma’lumotni ilmiy-ommabop kitoblar, ensiklopediyalar, jurnallar va ishonchli saytlardan olinadi; kamida ikki manbadan tekshirish yaxshi. Matn o‘z so‘zlaringiz bilan yoziladi, boshqa joydan ko‘chirilmaydi va manba nomi qayd etiladi. Internetdan foydalanishda kattalar bilan ishlang, shaxsiy ma’lumotlaringizni (manzil, telefon) hech kimga bermang. Intervyu olishdan oldin odamdan ruxsat so‘rang. Suratlarni o‘zingiz olsangiz, odamlar surati uchun ham ruxsat so‘rang. Tayyor jurnal elektron ko‘rinishda ko‘rsatilishi yoki qog‘ozga chop etilishi mumkin; har bir o‘quvchi o‘z qismini belgilangan vaqt ichida taqdim etadi. Baholashda ma’lumotning xatosizligi va o‘quvchining o‘z ishini tushuntira olishi hisobga olinadi.

Namunalar
Bakteriyalar guruhi sahifa rejasi: «Ko‘zga ko‘rinmas ishchilar» (qatiq, tuzlama), «Kasallik va himoya» (qo‘lni yuvish), «Sinov: sutdan qatiq» (rasmli hisobot).
Ma’lumotni tekshirish: kitobda «archa 20 m ga yetadi» deyilgan, boshqa manbada ham shunday yozilgan bo‘lsa, ma’lumot ishonchliroq; ikki manba farq qilsa, o‘qituvchidan so‘raladi.
Sinfda faoliyat

Guruh bo‘lib jurnal sahifasini rejalashtiring: nom, 4 sahifa, vazifalar, manbalar jadvali. Har bir a’zo bitta kichik maqola (5–6 gap) yozadi va unga bitta rasm tanlaydi. Oxirida 2 daqiqalik taqdimot o‘tkazing. Xavfsizlik: rasm yoki ma’lumot qidirishda kattalar yonida bo‘ling; notanish saytlarga kirmang va yuklab olmang; intervyu faqat tanish kattalar bilan, ota-ona ruxsati bilan; tajribalar (qatiq, non) faqat kattalar yordamida.

Mashq
1
Jurnal ustida ishlashda muharrirning vazifasi nima?
2
Ma’lumot manbasi ishonchli ekanini qanday tekshirasiz?
3
Nima uchun matnni boshqa joydan ko‘chirmasdan, o‘z so‘zlaringiz bilan yozish kerak?
4
Internetdan ma’lumot qidirayotganda o‘zingizni qanday himoya qilasiz?