105
Fe’l so‘z turkumi yuzasidan tahlil
Darslik: 4-qism, 84-bet
MaqsadFe’lni tahlil qilish: so‘rog‘i, zamoni, bo‘lishli yoki bo‘lishsizligi, shaxs-sonda, asos va qo‘shimchalari.
Yangi so‘zlar
tahlil · analysiszamon · tenseshaxs-son · person-numberasos · base
Tushuntirish
Fe’l tahlili tartibi: 1) so‘rog‘i (nima qildi?); 2) so‘z turkumi – fe’l; 3) zamoni; 4) bo‘lishli yoki bo‘lishsiz; 5) shaxs va son; 6) asosi va qo‘shimchalari (yasovchi, bo‘lishsizlik, zamon, shaxs-son); 7) o‘zi bog‘langan so‘z; 8) gapdagi vazifasi – kesim.
Savol→Zamon→Bo‘lishli / bo‘lishsiz→Shaxs-son→Asos + qo‘shimcha
sen ishlamaysan
o‘zak + -a / -y + shaxs qo‘shimchasi (unli bilan tugasa -y)
🧪 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol
Bola do‘stiga xat yozmoqchi edi: kim, qachon va nima qilgani aniq bo‘lsin. Fe’lni to‘g‘ri tanlagani uchun do‘sti hammasini tushundi.
Kim ishlatadi
Til o‘qituvchilari, yozuvchilar
Bugun sinab ko‘ring
Birovning gapida fe’l qachon bajarilganini («kecha», «hozir», «ertaga») payqang.
Namunalar
tozaasos+laso‘z yasovchi+dio‘tgan zamon+kshaxs-son
Biz xonani tozaladik. – tozaladik: nima qildik? fe’l, o‘tgan zamon, bo‘lishli, 1-shaxs ko‘plik; toza – asos, -la – fe’l yasovchi, -di – o‘tgan zamon, -k – shaxs-son; xonani bilan bog‘langan; kesim.Men bormayapman. – bor – asos, -ma – bo‘lishsizlik, -yap – hozirgi zamon, -man – 1-shaxs birlik.
Sinfda faoliyat
«Tahlil jadvali»: bolalar jadval chizadi: fe’l – zamon – bo‘lishli/bo‘lishsiz – shaxs-son – asos va qo‘shimchalar; berilgan fe’llarni to‘ldiradi.
Mashq
1
Tahlil qiling: yozdim (zamon, shaxs-son).
o‘tgan zamon, 1-shaxs birlik
2
Asos va qo‘shimchalarga ajrating: ishlamadi.
ish – asos, -la – fe’l yasovchi, -ma – bo‘lishsizlik, -di – o‘tgan zamon
3
Gapdagi vazifasini ayting: Qushlar sayradi.
sayradi – kesim