☰ Mundarija · Ona tili

Fe’l yasovchi qo‘shimchalar

Darslar 95–97 · 3 ta dars · M.E. Toirova (1-qism); D.D. Baynazarova, M.E. Toirova (2- va 4-qism); D.D. Baynazarova (3-qism). Ona tili 4-sinf, 1–4-qismlar. Novda Edutainment, Toshkent, 2023
96

Fe’l yasovchi qo‘shimchalar

Darslik: 4-qism, 56–58-betlar
MaqsadFe’l yasovchi qo‘shimchalar mavzusi: -gan, -kan, -qan qo‘shimchalari bilan o‘tgan zamon fe’lini hosil qilish va ularni to‘g‘ri yozish.
Yangi so‘zlar
o‘tgan zamon fe’li · past-tense verbfe’l asosi · verb base-gan, -kan, -qan · past-tense suffixesoxirgi tovush · last sound
Tushuntirish

Darslik bu mavzuda -gan, -kan, -qan qo‘shimchalarini o‘rgatadi. Ular fe’l asosiga qo‘shilib, o‘tgan zamon fe’lini hosil qiladi va ish avvalroq bajarilganini bildiradi: kel – kelgan, yoz – yozgan. Qaysi shakl yozilishini asosning oxirgi tovushi hal qiladi: asos k bilan tugasa -kan, q bilan tugasa -qan yoziladi (chek – chekkan, oq – oqqan); boshqa hamma hollarda -gan yoziladi. Qo‘shimcha asosga qo‘shib yoziladi.

Namunalar
Ariqdan suv oqqan. Bu ertak menga yoqqan. – oq + qan, yoq + qan.
O‘quvchi daftariga chiziq chekkan. Do‘stim mehmonga kelgan. – chek + kan, kel + gan.
Sinfda faoliyat

«Uch savat»: doskada -gan, -kan, -qan yozilgan uchta savat chiziladi. O‘qituvchi fe’l asosini aytadi (yoz, oq, chek, kul), bolalar asosning oxirgi tovushiga qarab mos savatni tanlaydi va so‘zni to‘liq yozadi.

Mashq
1
Qo‘shimcha qo‘shing: o‘qi, yoq, chek.
2
Nima uchun «oqqan» so‘zida -qan yozilgan?
3
Qaysi to‘g‘ri: kulkan yoki kulgan?