93
Bo‘lishli fe’llardan bo‘lishsiz fe’llar hosil qilish
Darslik: 4-qism, 49–50-betlar
MaqsadBo‘lishli fe’llardan bo‘lishsiz fe’llar hosil qilish; buyruqdagi bo‘lishsizlik.
Yangi so‘zlar
buyruq · command-ma · negative suffixasos · basexato · mistake
Tushuntirish
Bo‘lishsiz fe’l hosil qilish uchun fe’l asosiga -ma qo‘shamiz: bordi – bormadi, aytdi – aytmadi, saqlaydi – saqlamaydi. -ma faqat bir marta qo‘shiladi: «bormadimadi» deb yozilmaydi. Buyruqda ham -ma ishlatiladi: yoz – yozma, yozing – yozmang. Bo‘lishsiz fe’lni gapda bo‘lishli fe’l bilan solishtirib, ma’nosini tekshiramiz.
| Bo‘lishli | Bo‘lishsiz |
|---|---|
| aytdi | aytmadi |
| o‘ynaydi | o‘ynamaydi |
| kul! | kulma! |
| o‘tiring | o‘tirmang |
u yozmadi
o‘zak + (-ma) + -di + shaxs qo‘shimchasi
🛑 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol
Safda bola o‘rtog‘iga mehr bilan «Shoshma» dedi. O‘rtog‘i to‘xtab, hech kimga tegmadi.
Kim ishlatadi
Qutqaruvchilar, murabbiylar
Bugun sinab ko‘ring
Ehtiyot bo‘lish kerak bo‘lsa, mehr bilan «...ma» deb ogohlantiring.
Namunalar
Dadam ishlayapti. – Dadam ishlamayapti.
Shovqin qil! – Shovqin qilma! Eshikni oching. – Eshikni ochmang.
Sinfda faoliyat
Juftlikda: bir bola 5 ta bo‘lishli fe’l aytadi, ikkinchisi darhol bo‘lishsizini aytadi; so‘ng rollarni almashtiradi.
Mashq
1
Bo‘lishsiz qiling: keldi, saqlaydi.
kelmadi, saqlamaydi
2
Buyruqni bo‘lishsiz qiling: yugur!
yugurma!
3
Xatoni toping: kelmadimadi / kelmadi.
kelmadimadi – xato