35
O‘rin-payt kelishigi (1)
Darslik: 2-qism, 39–42-betlar
MaqsadO‘rin-payt kelishigini (-da) bilish va uning so‘roqlarini aniqlash.
Yangi so‘zlar
o‘rin-payt kelishigi · locative caseo‘rin · placepayt · timekuz · autumn
Tushuntirish
O‘rin-payt kelishigining qo‘shimchasi -da; bu kelishikdagi otga Kimda? Nimada? Qayerda? deb so‘roq beriladi. U harakat bajarilgan o‘rin yoki paytni bildiradi: bog‘da o‘ynadi (o‘rin), bahorda gullaydi (payt). O‘rin-payt kelishigidagi ot, asosan, fe’lga bog‘lanib keladi. -da k va q dan keyin ham o‘zgarmaydi: yurakda, qishloqda.
Namunalar
Kimda? – opamda. Nimada? – sumkada. Qayerda? – bog‘da, qishloqda.
Kuzda barglar sarg‘ayadi. Opamda yangi daftar bor.
Sinfda faoliyat
«Qayerda, qachon?»: o‘qituvchi fe’l aytadi (o‘ynadi, o‘qidi), bolalar o‘rin yoki payt bildiruvchi so‘z qo‘shadi: «bog‘da o‘ynadi».
Mashq
1
O‘rin-payt kelishigiga qo‘ying: maktab, qishloq, bahor.
maktabda, qishloqda, bahorda
2
O‘rin-payt kelishigidagi so‘zni toping: Biz kuzda bog‘da olma terdik.
kuzda (payt), bog‘da (o‘rin)
3
-da qo‘shimchasi qaysi so‘roqlarga javob beradi?
Kimda? Nimada? Qayerda?