35
O‘rin-payt kelishigi (1)
Darslik: 2-qism, 39–42-betlar
MaqsadO‘rin-payt kelishigini (-da) bilish va uning so‘roqlarini aniqlash.
Yangi so‘zlar
o‘rin-payt kelishigi · locative caseo‘rin · placepayt · timekuz · autumn
Tushuntirish
O‘rin-payt kelishigining qo‘shimchasi -da; bu kelishikdagi otga Kimda? Nimada? Qayerda? deb so‘roq beriladi. U harakat bajarilgan o‘rin yoki paytni bildiradi: bog‘da o‘ynadi (o‘rin), bahorda gullaydi (payt). O‘rin-payt kelishigidagi ot, asosan, fe’lga bog‘lanib keladi. -da k va q dan keyin ham o‘zgarmaydi: yurakda, qishloqda.
| Savol | Qo‘shimcha | Misol |
|---|---|---|
| Kimda? | -da | opamda |
| Nimada? | -da | sumkada |
| Qayerda? | -da (o‘rin) | hovlida |
| Qachon? | -da (payt) | qishda |
qalamda = qalam + da
O‘rin-payt kelishigi: kimda? nimada?
Tartib: o‘zak + ko‘plik + egalik + kelishik
📍 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol
Bola o‘rtog‘iga qayerda turganini aytdi. O‘rtog‘i uni darrov topib oldi.
Kim ishlatadi
Haydovchilar, yo‘l ko‘rsatuvchilar
Bugun sinab ko‘ring
Turgan joyingizni so‘z bilan aniq tasvirlab ayting.
Namunalar
Kimda? – opamda. Nimada? – sumkada. Qayerda? – bog‘da, qishloqda.
Kuzda barglar sarg‘ayadi. Opamda yangi daftar bor.
Sinfda faoliyat
«Qayerda, qachon?»: o‘qituvchi fe’l aytadi (o‘ynadi, o‘qidi), bolalar o‘rin yoki payt bildiruvchi so‘z qo‘shadi: «bog‘da o‘ynadi».
Mashq
1
O‘rin-payt kelishigiga qo‘ying: maktab, qishloq, bahor.
maktabda, qishloqda, bahorda
2
O‘rin-payt kelishigidagi so‘zni toping: Biz kuzda bog‘da olma terdik.
kuzda (payt), bog‘da (o‘rin)
3
-da qo‘shimchasi qaysi so‘roqlarga javob beradi?
Kimda? Nimada? Qayerda?