30
Tushum kelishigi (1)
Darslik: 2-qism, 26–28-betlar
MaqsadTushum kelishigini (-ni) bilish va uning so‘roqlarini aniqlash.
Yangi so‘zlar
tushum kelishigi · accusative casefe’l · verbsug‘ormoq · to watero‘rmoq · to reap
Tushuntirish
Tushum kelishigidagi otga Kimni? Nimani? Qayerni? deb so‘roq beriladi. Bu kelishik -ni qo‘shimchasi bilan hosil bo‘ladi: bola – bolani, gul – gulni, bog‘ – bog‘ni. -ni olgan ot fe’l bilan bog‘lanadi: gulni sug‘ordi, kitobni o‘qidi. Harakat kimga yoki nimaga o‘tayotganini ko‘rsatadi.
| Savol | Qo‘shimcha | Misol |
|---|---|---|
| Kimni? | -ni | o‘qituvchini |
| Nimani? | -ni | kitobni |
| Qayerni? | -ni | bog‘ni |
kitobni = kitob + ni
Tushum kelishigi: kimni? nimani?
Tartib: o‘zak + ko‘plik + egalik + kelishik
🚪 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol
O‘qituvchi: «Derazani oching, eshikni yoping», dedi. Bola nima qilish kerakligini darrov bildi.
Kim ishlatadi
Qurilishchilar, ustalar
Bugun sinab ko‘ring
Bugun bir ko‘rsatma eshitsangiz, «nimani?» deb so‘rab, nima qilish kerakligini toping.
Namunalar
Kimni? – o‘qituvchini. Nimani? – kitobni. Qayerni? – bog‘ni.
Dehqon bug‘doyni o‘rdi. Ona nonni yopdi.
Sinfda faoliyat
«Harakat kimga?»: bir bola harakatni ko‘rsatadi (gul sug‘orish), boshqalar «Gulni sug‘ordi» deb javob beradi va -ni ni topadi.
Mashq
1
Tushum kelishigiga qo‘ying: gul, daftar, ona.
gulni, daftarni, onani
2
Tushum kelishigidagi otni toping: Bolalar daraxtni ekdi.
daraxtni – Nimani?
3
-ni olgan ot qaysi so‘z turkumi bilan bog‘lanadi?
fe’lga