Nur va soya
Nur doim to‘g‘ri chiziq bo‘ylab tarqaladi. Yo‘lida to‘siq chiqsa, nur uni aylanib o‘ta olmaydi, shu sababli to‘siq ortida soya hosil bo‘ladi. Soya — nur tushmagan joy. Soyaning kattaligi va shakli yorug‘lik manbayiga va jismga bog‘liq. Ertalab va kechqurun, Quyosh ufqqa yaqin bo‘lganda, soyalar uzun; tush paytida Quyosh tepada bo‘lganda, soyalar qisqa. Shaffof jismlar (oyna, toza suv) nurni o‘tkazadi, ortidagi narsalar ko‘rinadi. Shaffof bo‘lmagan jismlar (tosh, daraxt, kitob) nurni o‘tkazmaydi va soya hosil qiladi.
O‘rtacha balandlik — o‘rtacha soya
Buyum balandroq bo‘lsa, soyasi ham uzunroq
Soya o‘yinida soyangiz sizning orqangizdan yuradi.
Yorug‘ joyda qo‘lingiz soyasini toping.
| Shaffof | Shaffof emas |
|---|---|
| oyna | tosh |
| toza suv | daraxt |
| kitob |
Tajribalar: 1) Uchta kartonda bir xil balandlikda teshik oching, ularni teshiklar bir chiziqda bo‘ladigan qilib tizib, fonar nurini yuboring: nur o‘tadi. Bitta kartonni siljitsangiz, nur to‘xtaydi — to‘g‘ri chiziq. 2) Soya teatri: devor oldida fonar yoqib, qo‘l bilan quyon yoki qush soyasini yasang. 3) Ertalab va tushda hovlida o‘z soyangizni bo‘r bilan chizib, uzunligini taqqoslang. Xavfsizlik: fonar nurini hech kimning ko‘ziga tutmang.