☰ Mundarija · Tabiiy fanlar

Elektr qanday olinadi va energiya aylanishi

Darslar 48–49 · 2 ta dars · O.E. Tigay, Y.V. Malikova. Tabiiy fanlar 2-sinf, 1-qism. Novda Edutainment, 2023; O.E. Tigay. Tabiiy fanlar 2-sinf, 2-qism. Novda Edutainment, 2023
49

Energiyaning aylanishi

Darslik: 2-qism, 74–77-betlar
MaqsadEnergiya turlarini (issiqlik, mexanik, elektr, yorug‘lik) va energiya yo‘qolmay, bir turdan boshqasiga aylanishini yoki uzatilishini bilish.
Yangi so‘zlar
mexanik energiya · mechanical energyissiqlik energiyasi · heat energyyorug‘lik energiyasi · light energyaylanmoq · to change into
Tushuntirish

Kundalik hayotda asosan to‘rt xil energiyadan foydalanamiz: issiqlik, mexanik (harakat), elektr va yorug‘lik. Energiya hech qachon yo‘qolib ketmaydi: u bir turdan boshqasiga aylanadi yoki bir jismdan boshqasiga o‘tadi. Stol chirog‘ida elektr energiyasi yorug‘likka aylanadi. Ventilyatorda elektr — harakatga aylanadi. Avtomobilda yoqilg‘i energiyasi harakatga aylanadi. Quyosh panelida quyosh nuri elektrga aylanadi. Telefonda tovush elektrga, keyin yana tovushga aylanadi.

Namunalar
Elektr choynak: elektr energiyasi → issiqlik energiyasi.
Bir koptok ikkinchisiga urilsa, harakat energiyasi unga o‘tadi.
Sinfda faoliyat

Tajriba «Energiya uzatiladi»: stol ustiga chizg‘ichni (yoki ikki karton chiziqni) egat qilib qo‘ying va unga 5 ta marmar yoki tanga qatorini tegizib joylashtiring. Chetdan bitta marmarni dumalatib uring. Nima bo‘ldi? Narigi chetdagi marmar uchib ketdi: energiya qatordan o‘tdi. Keyin «Energiya detektivlari»: 5 ta jihoz nomini aytib, qanday energiya qanday energiyaga aylanishini toping. Xavfsizlik: marmarni og‘izga olmang.

Mashq
1
Energiyaning 4 turini ayting.
2
Stol chirog‘ida qaysi energiya qaysisiga aylanadi?
3
Energiya yo‘qolib qolishi mumkinmi?