☰ Mundarija · Tabiiy fanlar

Yo‘nalishni topish va tabiiy ofatlar

Darslar 36–37 · 2 ta dars · O.E. Tigay, Y.V. Malikova. Tabiiy fanlar 2-sinf, 1-qism. Novda Edutainment, 2023; O.E. Tigay. Tabiiy fanlar 2-sinf, 2-qism. Novda Edutainment, 2023
37

Tabiiy ofatlar

Darslik: 2-qism, 36–39-betlar
MaqsadAsosiy tabiiy ofatlarni (toshqin, zilzila, dovul, yong‘in, qurg‘oqchilik) bilish va ularning sabablarini sodda aytish.
Yangi so‘zlar
tabiiy ofat · natural disastertoshqin · floodzilzila · earthquakequrg‘oqchilik · drought
Tushuntirish

Tabiiy ofatlar — qachon va qayerda bo‘lishini oldindan aniq aytib bo‘lmaydigan xavfli hodisalar. Toshqin: ko‘p yomg‘ir yog‘sa yoki tog‘dagi qor tez erisa, daryo suvi ko‘payib, qirg‘oqdan toshadi. Zilzila: yer ostidagi katta plitalar siljiganda yer silkinadi. Dovul — juda kuchli shamol, u dengizdagi iliq suv ustida paydo bo‘ladi. Yong‘in ko‘pincha odamning ehtiyotsizligidan chiqadi. Qurg‘oqchilik — uzoq vaqt yomg‘ir yog‘maslik, ekinlar qurib qoladi. Biz tabiatni asrasak, suv va elektrni tejasak, olovni ehtiyot qilsak, ba’zi ofatlar xavfi kamayadi.

Namunalar
Bahorda qor erib, tog‘ daryolarida toshqin xavfi ortadi.
Yong‘inning oldini olish: gugurt va olov bilan o‘ynamaslik, elektr asbobni qarovsiz qoldirmaslik.
Sinfda faoliyat

«Ofat nomi qaysi?» o‘yini: o‘qituvchi tavsif o‘qiydi («yer silkinadi», «daryo toshadi», «uzoq vaqt yomg‘ir yo‘q», «kuchli shamol tomlarni uchiradi»), bolalar ofat nomini topadi. Tajriba: ikkita laganni biroz egib qo‘ying: birida bo‘sh tuproq, ikkinchisida o‘t qoplangan tuproq. Ustidan bir stakan suv quying. Qaysi birida suv tuproqni ko‘proq oqizib ketadi? Xulosa: o‘simlik qoplami toshqin xavfini kamaytiradi. Xavfsizlik: tajribani lagan ustida, stol ustida emas, hovlida yoki yuvinish xonasida o‘tkazing.

Mashq
1
Zilzila nima sababdan bo‘ladi?
2
Qurg‘oqchilik nima?
3
Yong‘inning oldini olishning 2 ta qoidasini ayting.