☰ Reja · O‘zbekiston tarixi

1950–1991-yillar: turg‘unlik, qiyinchiliklar va mustaqillik sari

20-hafta · blok 1.5 · 3 dars
2

Ekologik muammolar: Orol fojiasi

maktab darsligi: o‘zbekiston tarixi 10-sinf, 5-bob
Maqsad: Orol dengizi muammosining sabab–oqibatlarini bilish.
Qoida va g‘oya

Orol dengizi Amudaryo va Sirdaryo suvi bilan to‘lardi. 1960-yillardan boshlab bu daryolar suvining ko‘p qismi paxta va boshqa ekinlarni sug‘orishga olindi, dengizga quyiladigan suv keskin kamaydi. Dengiz yuzasi qisqarib, sho‘rligi oshdi, baliq yo‘qoldi, qirg‘oq bo‘ylab portlar suvdan uzoqda qolib ketdi. Oqibatlar: qurigan tubidan tuz va chang ko‘tarilib atrof-muhitga tarqaldi, iqlim qurg‘oqchilashdi, ichimlik suvi sifati yomonlashdi, Qoraqalpog‘iston va Xorazm aholisining salomatligi yomonlashdi. Mintaqada kimyoviy o‘g‘itlar va zaharli kimyoviy moddalarni ko‘p ishlatish ham yerlarni va suvni ifloslantirdi. Bu muammo xalqaro e’tibor markazida, uni kamaytirish uchun hozir ham hamkorlik davom etmoqda.

Namunaviy masalalar
Orol dengizini qaysi ikki daryo suv bilan ta’minlagan?
Yechim: Amudaryo va Sirdaryo.
Javob: Amudaryo va Sirdaryo
Orolbo‘yida qaysi hududlar eng ko‘p zarar ko‘rgan?
Yechim: Qoraqalpog‘iston va Xorazm.
Javob: Qoraqalpog‘iston va Xorazm
Dengiz qurishi baliqchilikka qanday ta’sir qildi?
Yechim: Baliq yo‘qoldi.
Javob: Baliqchilik yo‘qoldi, portlar suvdan uzoqda qoldi
Tipik xatolar
  • Orol muammosini tabiiy iqlim o‘zgarishi deb bilish: asosiy sabab inson faoliyati.
  • Faqat O‘zbekistonga tegishli deb o‘ylash: muammo mintaqaviy.
Mashq
1
Orol qurishi qaysi yillardan boshlandi?
2
Kimyoviy o‘g‘itlarning ko‘p ishlatilishi nimaga olib keldi?
3
Orol tubidan nima ko‘tarilgan?
4
Muammoni hal etish uchun nima qilinmoqda?