☰ Reja · O‘zbekiston tarixi

Rossiya imperiyasining Turkistonni bosib olishi

14-hafta · blok 1.4 · 3 dars
3

Xiva va Qo‘qon xonliklarining taqdiri

maktab darsligi: o‘zbekiston tarixi 9-sinf, II bo‘lim
Maqsad: Xivaning protektorat bo‘lishi va Qo‘qon xonligining tugatilishini bilish.
Qoida va g‘oya

1873-yilda Rossiya qo‘shinlari Xiva xonligiga yurish qildi. Xiva xoni Gandimiyon shartnomasini imzolab, Rossiyaga tobe bo‘ldi (protektorat — kuchli davlat himoyasidagi, lekin tashqi siyosatdan mahrum davlat). Qo‘qon xonligida Xudoyorxonga qarshi norozilik kuchaydi; 1873–1876-yillarda Po‘latxon boshchiligida qo‘zg‘olon bo‘ldi. 1876-yilda Qo‘qon xonligi tugatildi va uning hududidan Farg‘ona viloyati tuzildi, u Turkiston general-gubernatorligi tarkibiga kirdi. Shunday qilib, XIX asr 70-yillari o‘rtalarida Markaziy Osiyoning katta qismi Rossiya hukmronligi ostida edi.

Namunaviy masalalar
Gandimiyon shartnomasi qaysi xonlik bilan tuzilgan?
Yechim: Xiva xonligi bilan, 1873-yilda.
Javob: Xiva xonligi (1873)
Qo‘qon xonligi qachon tugatildi?
Yechim: Hududida Farg‘ona viloyati tuzildi.
Javob: 1876-yilda
Protektorat nima?
Yechim: Kuchli davlatga tobe, ichki boshqaruvi qisman saqlangan davlat.
Javob: Kuchli davlatga tobe, tashqi siyosatdan mahrum davlat
Tipik xatolar
  • Qo‘qonning tugatilgan yili (1876) bilan Madalixon o‘ldirilgan yilni (1842) aralashtirish.
  • Protektoratni to‘liq qo‘shib olish bilan tenglashtirish: Xiva va Buxoroda xonlik/amirlik saqlangan.
Mashq
1
Po‘latxon qo‘zg‘oloni qaysi xonlikda bo‘lgan?
2
Xiva xonligi qaysi yili Rossiyaga tobe bo‘ldi?
3
1876-yildan keyin Qo‘qon hududi qaysi general-gubernatorlik tarkibiga kirdi?
4
Xiva va Buxoro qanday maqomda saqlandi?