ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Biologiya

O‘simliklar dunyosi va gerbariy

Darslar 13–14 · 2 ta dars · O‘. Pratov, A. To‘xtayev, F. Azimova, Z. Tillayeva. Biologiya 5-sinf. Qayta ishlangan va to‘ldirilgan 5-nashri. «O‘zbekiston» NMIU, Toshkent, 2020
14

2-amaliy mashg‘ulot: o‘simlik bargidan gerbariy tayyorlash

Darslik: 39–40-betlar
MaqsadKatta yordamida o‘simlik barglaridan gerbariy tayyorlaydi va namunani to‘g‘ri belgilaydi.
Yangi so‘zlar
gerbariy · herbarium, a collection of dried plantsnamuna · specimen, samplequritish · drying, pressingetiketka · label
Tushuntirish

Gerbariy – quritilgan o‘simliklar to‘plami; undan o‘simliklarni o‘rganish va solishtirishda foydalaniladi. Bu mashg‘ulotda 10 xil o‘simlik bargidan gerbariy tayyorlaymiz. Jihozlar: o‘simlik barglari, oq qog‘oz, skotch, gazeta, faner bo‘laklari. Maktab yoki uy atrofidan, ota-ona yoki o‘qituvchi ruxsati bilan, oddiy keng tarqalgan o‘simliklardan barg namunalari olinadi; kam uchraydigan, muhofaza qilinadigan o‘simlik va milliy bog‘dagi gullar terilmaydi. Barglar quruq mato bilan changdan tozalanadi, gazeta yoki qog‘oz orasiga tekis qilib yoyiladi. Namunalar bir-birining ustiga taxlanib, ikki faner orasiga joylashtiriladi va ustiga og‘ir kitoblar qo‘yiladi, shunda ular tekis qotadi. Mog‘orlab qolmasligi uchun gazetalar har kuni almashtiriladi. Barglar qurib qotgach, oq qog‘ozga skotch bilan yopishtiriladi. Tagiga o‘simlik nomi va namuna olingan sana yozib qo‘yiladi. Bunday varaqlar yig‘ilib, gerbariy daftarini hosil qiladi.

💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Sayohatdan keyin sinf rasm va barglarni daftarga yopishtirib, yoniga joyi va sanasini yozdi. Bir yil o‘tgach ham qaysi o‘simlik qayerdan ekani aniq edi. Yorliq bo‘lmasa, namunaning qiymati kamayadi.

Kim ishlatadi

Botanik namunalarni yorliq bilan saqlaydi, qo‘riqxona xodimi o‘simliklar ro‘yxatini yuritadi, muzey xodimi to‘plamlarni tartibga soladi.

Bugun sinab ko‘ring

Bugun ko‘rgan bitta narsa uchun uch qatorli yorliq yozing: nomi, joyi, sanasi.

Namunalar
Yorliq
NomiTut (Morus)
JoyiSamarqand
Sana12-oktabr
Namuna yorlig‘iga: «Tut (Morus), Samarqand, 12-oktabr» deb yozish mumkin – nom, joy va sana kerakli ma’lumotlardir.
Agar gazeta almashtirilmasa, nam barg ustida mog‘or paydo bo‘ladi; shu sababli namunalar har kuni yangi quruq gazetaga o‘tkaziladi.
Sinfda faoliyat

Ota-ona yoki o‘qituvchi bilan hovlidan 10 xil bargni yig‘ib, yuqoridagi tartibda gerbariy tayyorlang. Har bir varaqqa nomini, sanani va barg shaklining qisqa tavsifini yozing. Xavfsizlik: tanish bo‘lmagan o‘simlikni tegmasdan avval kattalardan so‘rang – ba’zi o‘simliklar terini yallig‘lantiradi; qo‘lqop kiying; tikanli shoxlarni olmang; ish so‘ngida qo‘lni sovunlab yuving; og‘ir kitoblarni oyoqqa tushirib yubormang.

Mashq
1
Gerbariy nima va u nima uchun kerak?
2
Gazeta nima uchun har kuni almashtiriladi?
3
Gerbariy varag‘iga qanday ma’lumotlar yoziladi?
4
Nima uchun gerbariy uchun nodir yoki muhofazadagi o‘simliklarni uzmaslik kerak?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliYangi yildan oldin derazaHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →