☰ Mundarija · Biologiya

O‘simlikning hayot sikli va xona o‘simliklari

Darslar 17–18 · 2 ta dars · O‘. Pratov, A. To‘xtayev, F. Azimova, Z. Tillayeva. Biologiya 5-sinf. Qayta ishlangan va to‘ldirilgan 5-nashri. «O‘zbekiston» NMIU, Toshkent, 2020
18

4-amaliy mashg‘ulot: xona o‘simliklarini ekish va ko‘chirib o‘tkazish

Darslik: 51–54-betlar
MaqsadXona o‘simligini qalamcha orqali ildiz oldirib ekish va katta tuvakka ko‘chirib o‘tkazish bosqichlarini tushuntiradi va xavfsizlik qoidalariga amal qiladi.
Yangi so‘zlar
ko‘chirib o‘tkazish · repotting, transplantingtuproq aralashmasi · potting mixkeramzit · expanded clay pebbles (for drainage)ildiz bo‘g‘zi · root collar, where root meets stem
Tushuntirish

Ko‘p xona o‘simliklarini poyaning uchki qismidan olingan qalamcha bilan ko‘paytirish mumkin. Poyaning uchidan uchta barg qoldirib kattalar kesib oladi. Barglar suvni ko‘p bug‘latmasligi uchun ularning yarmi kesiladi. Qalamcha suvli idishga solinib, issiq va yorug‘, lekin quyosh nuri to‘g‘ridan-to‘g‘ri tushmaydigan joyga qo‘yiladi – shunda ildiz chiqaradi. Ildiz otgach, tuvakning tagiga keramzit (suv yig‘ilib qolmasligi uchun), ustiga tuproq aralashmasi solinadi. Aralashma: 1/3 bog‘ tuprog‘i, 1/3 torf, 1/3 bioo‘g‘it. O‘simlik tuvakka joylashtirilib, tuproq bilan to‘ldiriladi; tuproq tuvak og‘zidan 1–2 sm pastda bo‘ladi va ildiz bo‘g‘zigacha yopadi. Keyin suv quyiladi. O‘simlik o‘sishdan to‘xtasa va pastki barglari sarg‘aysa, tuvak kichik kelgan bo‘ladi – uni kattaroq tuvakka ko‘chirib o‘tkazish kerak. Tuvak tagini ohista urib, o‘simlik poyasini emas, ildiz atrofidagi tuproq bilan birga chiqarib olinadi (poya shikastlanmasin). Yangi ekilgan o‘simlik 3–4 kun salqin joyda turadi, so‘ng yorug‘ joyga qo‘yiladi.

Namunalar
Qalamchada uchta barg qoldirib, har birining yarmini kessak, bug‘lanadigan sirt kichrayadi va qalamcha so‘lib qolmaydi.
Tuvak tagida teshik va keramzit bo‘lmasa, suv to‘planib, ildiz havo yetishmay chiriydi. Demak, drenaj ildizning nafas olishi uchun ham kerak.
Sinfda faoliyat

Kattalar yordamida bitta xona o‘simligining (masalan, qalamcha ko‘paytiriladigan pelargoniya yoki tradeskansiya) qalamchasini suvda ildiz oldiring va bir haftadan keyin tuvakka eking; daftarga har kuni ildiz uzunligini yozing. Xavfsizlik: kesishni faqat kattalar bajaradi; biologik o‘g‘it va tuproq bilan qo‘lqopda ishlang, ishdan keyin qo‘lni sovunlab yuving; ba’zi xona o‘simliklari zaharli – ularning sharbati ko‘zga tegmasin, barg va gulini yemang; uy hayvonlari va kichik bolalardan uzoq tuting.

Mashq
1
Qalamchada nima uchun barglarning yarmi kesiladi?
2
Tuproq aralashmasi qaysi qismlardan tayyorlanadi?
3
O‘simlikni ko‘chirish zarurligini qanday belgilar bildiradi?
4
Nima uchun tuvak tagiga keramzit solinadi?