66
Matndan sifatlarni topish va tahlil qilish
Darslik: 3-qism, 59–60-betlar
MaqsadMatndan sifatlarni topish va tahlil qilish: so‘roq, ma’no turi, tuzilishi, bog‘langan so‘zi.
Yangi so‘zlar
tahlil qilish · to analysetuzilish · structurema’no turi · kind by meaningbog‘langan so‘z · the word it is joined to
Tushuntirish
Sifatni tahlil qilish tartibi: 1) matndan sifatni topamiz (Qanday?); 2) qaysi otga bog‘langanini aytamiz; 3) ma’no turini aniqlaymiz (rang, maza, shakl, xususiyat); 4) tuzilishini ko‘rsatamiz (asos, yasovchi qo‘shimcha); 5) o‘z yoki ko‘chma ma’noda ekanini aytamiz. Tahlil jadvalda yozilsa, aniq bo‘ladi.
| Tahlil | quvnoq |
|---|---|
| so‘roq | Qanday? |
| bog‘langan ot | qushlar |
| turi | xil-xususiyat |
| tuzilishi | quvna + -q |
Qaysi guruhga kiradi?
🔬 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol
Bola kitobda yoqqan tasvirli gapni topdi. Unda qaysi so‘zlar tasvirni jonli qilganini aytib berdi.
Kim ishlatadi
Yozuvchilar, kutubxonachilar
Bugun sinab ko‘ring
Eng yoqqan bir tasvir gapingizni topib, nima uchun yoqqanini ayting.
Namunalar
Matn: Ertalab tiniq havoda quvnoq qushlar sayradi. – tiniq (havo): xususiyat, asos «tiniq»; quvnoq (qushlar): xususiyat, quvna + -q; ikkalasi o‘z ma’nosida.
Jadval: so‘z | so‘roq | otga bog‘lanishi | turi | tuzilishi. Rangli | Qanday? | qalam | rang | rang + -li.
Sinfda faoliyat
«Sifat tadqiqotchisi»: guruhlar kichik matnda sifatlarni topib, jadvalga yozadi va tahlil qiladi; jadvalni boshqa guruh tekshiradi.
Mashq
1
Tahlil qiling: «Baland daraxtda sap-sariq barg qoldi» gapidagi sifatlarni.
baland (daraxt) – shakl; sap-sariq (barg) – rang, kuchaytirilgan.
2
«Mevali» sifatining tuzilishi:
meva – asos; -li – yasovchi
3
«Issiq munosabat»da sifat qaysi ma’noda?
ko‘chma