66
Matndan sifatlarni topish va tahlil qilish
Darslik: 3-qism, 59–60-betlar
MaqsadMatndan sifatlarni topish va tahlil qilish: so‘roq, ma’no turi, tuzilishi, bog‘langan so‘zi.
Yangi so‘zlar
tahlil qilish · to analysetuzilish · structurema’no turi · kind by meaningbog‘langan so‘z · the word it is joined to
Tushuntirish
Sifatni tahlil qilish tartibi: 1) matndan sifatni topamiz (Qanday?); 2) qaysi otga bog‘langanini aytamiz; 3) ma’no turini aniqlaymiz (rang, maza, shakl, xususiyat); 4) tuzilishini ko‘rsatamiz (asos, yasovchi qo‘shimcha); 5) o‘z yoki ko‘chma ma’noda ekanini aytamiz. Tahlil jadvalda yozilsa, aniq bo‘ladi.
Namunalar
Matn: Ertalab tiniq havoda quvnoq qushlar sayradi. – tiniq (havo): xususiyat, asos «tiniq»; quvnoq (qushlar): xususiyat, quvna + -q; ikkalasi o‘z ma’nosida.
Jadval: so‘z | so‘roq | otga bog‘lanishi | turi | tuzilishi. Rangli | Qanday? | qalam | rang | rang + -li.
Sinfda faoliyat
«Sifat tadqiqotchisi»: guruhlar kichik matnda sifatlarni topib, jadvalga yozadi va tahlil qiladi; jadvalni boshqa guruh tekshiradi.
Mashq
1
Tahlil qiling: «Baland daraxtda sap-sariq barg qoldi» gapidagi sifatlarni.
baland (daraxt) – shakl; sap-sariq (barg) – rang, kuchaytirilgan.
2
«Mevali» sifatining tuzilishi:
meva – asos; -li – yasovchi
3
«Issiq munosabat»da sifat qaysi ma’noda?
ko‘chma