63
Sifat yasovchi qo‘shimchalar (2)
Darslik: 3-qism, 50–51-betlar
MaqsadSifat yasovchi -dor va -q qo‘shimchalarini bilish; yasalgan sifatlarni tahlil qilish.
Yangi so‘zlar
hosildor · fruitfulquvnoq · cheerfulqaynoq · boiling hottarqoq · scattered
Tushuntirish
-dor ham «bor» ma’nosini beradi: hosil – hosildor yer, ma’no – ma’nodor gap. -q qo‘shimchasi fe’ldan sifat yasaydi: quvna – quvnoq, qayna – qaynoq, tarqa – tarqoq. Bunda asosdagi a o‘zgarib, o bo‘ladi. Yasalgan so‘zni tahlil qilganda asos va yasovchi qo‘shimchani ajratamiz: quvnoq – quvna (asos), -q (yasovchi).
-q dan oldin a → o
| Asos | Qo‘shimcha | Sifat |
|---|---|---|
| joziba | -dor | jozibador |
| tarqa | -q | tarqoq |
meva + -dor = ?
Qo‘shimchani qo‘shib, yangi so‘zni ko‘ring
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol
Yomg‘irdan keyin bola yaltiroq barglarni ko‘rdi. Ularni aniq so‘z bilan aytgani uchun o‘rtog‘i ham qarab ko‘rdi.
Kim ishlatadi
Rassomlar, zargarlar
Bugun sinab ko‘ring
Atrofingizdagi bir narsani «yaltiroq» kabi bir so‘z bilan tasvirlang.
Namunalar
Hosildor dala; ma’nodor so‘z; jozibador kitob.
Quvnoq bolalar o‘ynayapti. Qaynoq choy ichdim. Tarqoq qo‘ylar yig‘ildi.
Sinfda faoliyat
«Sifat tahlili»: bolalar kartochkadagi sifatni (hosildor, quvnoq, rangli) asosi va yasovchi qo‘shimchasiga ajratadi.
Mashq
1
Sifat yasang: hosil + dor, ma’no + dor.
hosildor, ma’nodor
2
Fe’ldan sifat yasang: quvna, qayna.
quvnoq, qaynoq
3
Tahlil qiling: tuzsiz.
tuz – asos; -siz – sifat yasovchi