Darslar 12 · 1 ta dars · N. Jo‘rayev, A. Zamonov. O‘zbekiston tarixi (Mustaqillik davri): o‘rta ta’lim maktablarining 11-sinf o‘quvchilari va o‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi muassasalari uchun darslik. 1-nashr. G‘afur G‘ulom nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2018
12
O‘zbekistonda ilm-fan
Darslik: 81–84-betlar
MaqsadIlm-fan sohasidagi islohotlarni (Oliy attestatsiya komissiyasi, Fanlar akademiyasi, innovatsiya, ilmiy darajalar) va ularning xronologiyasini bayon etish.
Yangi so‘zlar
innovatsiya · innovation: a new idea, invention or technology put into practiceFanlar akademiyasi · Academy of Sciences, the country’s leading research bodyattestatsiya · attestation: official assessment and confirmation of scientific qualificationintegratsiya · integration: bringing separate parts, such as science and education, closer together
Tushuntirish
Mustaqillikdan keyin ilm-fanni davlat yo‘li bilan qo‘llab-quvvatlash va ilmiy kadrlar tayyorlashni tartibga solish zarur bo‘ldi: 1992-yil martda Oliy attestatsiya komissiyasi (OAK) tuzildi, 1992-yil iyulda ilm-fanni qo‘llab-quvvatlash va innovatsiya faoliyatini rivojlantirish farmoni chiqdi. 1997-yilda Xorazm Ma’mun akademiyasi Fanlar akademiyasining mintaqaviy bo‘linmasi sifatida qayta tiklandi, 2006-yilda fan va texnologiyalar rivojini muvofiqlashtiruvchi qo‘mita tuzildi, 2008-yildan Toshkentda innovatsion g‘oyalar, texnologiyalar va loyihalar yarmarkasi o‘tkaziladi. 2012-yildan Fanlar akademiyasining ayrim institutlari oliy o‘quv yurtlariga o‘tkazilib, fan va ta’lim integratsiyasi kuchaytirildi; 2017-yilda esa akademiya faoliyati qayta ko‘rib chiqilib, ayrim institutlar uning tarkibiga qaytarildi va 22 yillik tanaffusdan so‘ng yangi haqiqiy a’zolar tasdiqlandi. Ilmiy darajalar tizimi 2017-yildan falsafa doktori (PhD) va fan doktori (DSc) ikki bosqichiga o‘tkazildi; 2017-yilda Innovatsion rivojlanish vazirligi tuzilgan, 2022-yil oxirida esa uning vazifalari Oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligiga o‘tkazilgan, 2019-yilda esa «Ilm-fan va ilmiy faoliyat to‘g‘risida»gi qonun qabul qilingan.
Namunalar
Misol: innovatsion yarmarkada olim yangi sug‘orish uskunasi loyihasini taqdim etadi, fermer xo‘jaligi bilan shartnoma tuzadi va ixtiro amaliyotga joriy bo‘ladi.
Misol: fan va ta’lim integratsiyasi — institut oliy o‘quv yurti tarkibiga o‘tadi, talabalar laboratoriyada tadqiqotda qatnashadi.
Sinfda faoliyat
Ixtiro taqdimoti: guruhlar maktab yoki mahalla muammosini hal qiladigan oddiy innovatsion g‘oya (masalan, suvni tejash) o‘ylab topib, uni bir daqiqada «yarmarka» tarzida taqdim etadi.
Mashq
1
Oliy attestatsiya komissiyasi qachon tashkil etilgan va nima bilan shug‘ullanadi?
1992-yil martda; ilmiy darajalar berish va ilmiy kadrlar attestatsiyasini tashkil etish bilan shug‘ullanadi.
2
Nima uchun fan va ta’lim integratsiyasi muhim, deb hisoblanadi?
Talabalar tadqiqotga erta jalb etiladi, olimlar o‘qitishda qatnashadi, resurslar samarali ishlatiladi va ilmiy natijalar tezroq amaliyotga o‘tadi.
3
2017-yildan ilmiy darajalar tizimi qanday o‘zgardi?
Ikki bosqichga o‘tildi: falsafa doktori (PhD) va fan doktori (DSc).
4
Toshkentda innovatsion g‘oyalar yarmarkasi qaysi yildan o‘tkaziladi?