Darslar 22 · 1 ta dars · N. Jo‘rayev, A. Zamonov. O‘zbekiston tarixi (Mustaqillik davri): o‘rta ta’lim maktablarining 11-sinf o‘quvchilari va o‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi muassasalari uchun darslik. 1-nashr. G‘afur G‘ulom nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2018
22
O‘zbekistonning mintaqaviy tashkilotlar doirasida ko‘ptomonlama hamkorligi
Darslik: 136–140-betlar
MaqsadMDH, Shanxay hamkorlik tashkiloti va moliyaviy hamda iqtisodiy tashkilotlarda O‘zbekiston ishtirokini bayon etish.
Yangi so‘zlar
MDH · CIS: the Commonwealth of Independent States, formed by former Soviet republics in December 1991Shanxay hamkorlik tashkiloti · Shanghai Cooperation Organisation (SCO): a regional organisation for security, economic and cultural cooperationkuzatuvchi maqomi · observer status: participation in an organisation’s work without full membershipxalqaro moliya instituti · international financial institution: a body such as the IMF or World Bank that lends and advises on economic policy
Tushuntirish
MDH 1991-yil 8-dekabrda Belovej kelishuvi bilan asos solindi va shu yilning 21-dekabrida Almatida o‘n bir davlat Alma-Ota deklaratsiyasini imzoladi; O‘zbekiston ular qatorida edi. Keyinchalik tashkilot tarkibi o‘zgardi: Gruziya 2009-yilda chiqdi, Turkmaniston 2005-yildan assotsiirlangan a’zo maqomiga o‘tdi, Ukraina esa tashkilot organlaridagi ishtirokini to‘xtatdi. Shanxay hamkorlik tashkiloti «Shanxay beshligi»dan (1996) o‘sib chiqdi; O‘zbekiston 2001-yilda uning tarkibiga kirdi, 2002-yilda Nizom imzolandi, mintaqaviy aksilterror tuzilmasi (RATS) esa Toshkentda joylashgan. 2017-yilda Hindiston va Pokiston, 2023-yilda Eron, 2024-yilda Belarus tashkilotga qo‘shildi; 2022-yilda yig‘ilish Samarqandda o‘tdi. Iqtisodiy sohada O‘zbekiston Xalqaro valyuta jamg‘armasi, Jahon banki va Yevropa tiklanish va taraqqiyot banki a’zoligiga 1992-yilda, Osiyo taraqqiyot bankiga 1995-yilda qabul qilindi; 2019-yilda Turkiy kengashga (2021-yildan Turkiy davlatlar tashkiloti) to‘la a’zo bo‘ldi, 2020-yilda esa Yevroosiyo iqtisodiy ittifoqida kuzatuvchi maqomini oldi.
Namunalar
Misol: Turkmaniston 2005-yildan assotsiirlangan a’zo, Gruziya esa 2009-yilda chiqib ketgan — bu ikki holat bir narsa emas.
Misol: Yevroosiyo iqtisodiy ittifoqida O‘zbekiston to‘la a’zo emas, kuzatuvchi — u yig‘ilishlarda qatnashadi, lekin barcha majburiyatlarni olmaydi.
Sinfda faoliyat
Tashkilotlar jadvali: har bir tashkilot uchun O‘zbekiston qo‘shilgan yilni va maqomini jadvalga yozing.
Mashq
1
MDH qachon tuzilgan va Alma-Ota deklaratsiyasi qachon imzolangan?
1991-yil 8-dekabrda Belovej kelishuvi bilan; 21-dekabrda Alma-Ota deklaratsiyasi.
2
O‘zbekiston ShHTga qaysi yili kirgan va RATS qayerda joylashgan?
2001-yilda; Toshkentda.
3
O‘zbekiston 1992-yilda qaysi uchta moliyaviy tashkilotga a’zo bo‘lgan?
Xalqaro valyuta jamg‘armasi, Jahon banki va Yevropa tiklanish va taraqqiyot banki.
4
Kuzatuvchi maqomi to‘la a’zolikdan nimasi bilan farq qiladi?
Kuzatuvchi yig‘ilishlarda qatnashadi, lekin to‘la a’zoning barcha majburiyat va ovoz huquqlariga ega emas.