ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · O‘zbekiston tarixi

Milliy davlatchilikning shakllanishi

Darslar 2 · 1 ta dars · N. Jo‘rayev, A. Zamonov. O‘zbekiston tarixi (Mustaqillik davri): o‘rta ta’lim maktablarining 11-sinf o‘quvchilari va o‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi muassasalari uchun darslik. 1-nashr. G‘afur G‘ulom nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2018
2

O‘zbekiston Respublikasi milliy davlatchiligining shakllanishi va rivojlanishi

Darslik: 11–21-betlar
MaqsadPrezidentlik instituti, hokimiyat bo‘linishi, parlament, hukumat, sud va Qurolli Kuchlarning shakllanish bosqichlarini sanalar bilan bayon etish.
Yangi so‘zlar
prezidentlik respublikasi · presidential republic: a form of government headed by an elected presidenthokimiyatning bo‘linishi · separation of powers: legislative, executive and judicial branchesreferendum · referendum: a nationwide vote on an important questionOliy Majlis · Oliy Majlis, the national parliament since 1995
Tushuntirish

Prezident lavozimi O‘zbekistonda 1990-yil 24-martda ta’sis etildi, 1991-yil 29-dekabrda esa muqobil asosda birinchi prezident saylovi bo‘ldi. Prezident muddati bir necha marta o‘zgargan: 2002-yilgi referendumdan keyin 7 yil bo‘ldi, 2011-yildagi o‘zgartirishlar uni yana 5 yilga qaytardi, 2023-yilgi yangi Konstitutsiya esa 7 yillik muddat va ikki muddatdan ortiq saylanmaslik qoidasini belgiladi. Davlat hokimiyati qonun chiqaruvchi, ijro etuvchi va sud hokimiyatiga bo‘lingan; parlament 1990–1994-yillarda 150 deputatli Oliy Kengash, 1995–2004-yillarda 250 deputatli bir palatali Oliy Majlis, 2005-yildan esa ikki palatali Oliy Majlis (Qonunchilik palatasi va Senat) shaklida ishladi. 2023-yil 30-aprelda referendumda qabul qilinib, 1-maydan kuchga kirgan yangi Konstitutsiyaga ko‘ra Qonunchilik palatasi 150 deputatdan (yarmi bir mandatli okruglardan, yarmi partiya ro‘yxatlari bo‘yicha saylanadi), Senat 65 a’zodan iborat; darslikdagi 100 senator haqidagi ma’lumot eskirgan. Vazirlar Mahkamasiga 1992-yil 4-yanvardan Bosh vazir boshchilik qiladi, 2008-yildan o‘lim jazosi bekor qilindi va 2017-yilda Oliy sud bilan Oliy xo‘jalik sudi birlashtirildi. Qurolli Kuchlar 1991-yil 6-sentabrda Mudofaa vazirligi tuzilishi bilan shakllana boshladi; 14-yanvar Vatan himoyachilari kuni deb belgilangan.

1990Prezidentlik ta’sis etildi1992Vazirlar Mahkamasi1995Bir palatali Oliy Majlis2005Ikki palatali Oliy Majlis2008O‘lim jazosi bekor qilindi2017Oliy sud va xo‘jalik sudi birlashdi2023Yangi Konstitutsiya
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Maktab sport kunida bir guruh qoidalarni tuzdi, ikkinchisi o‘yinlarni tashkil qildi, hakam esa tortishuvlarni hal qildi. Hech kim uchala ishni birga qilmagani uchun o‘quvchilar natijaga ishondi. (Bu faqat kichik o‘xshatish.)

Kim ishlatadi

Sud kotiblari sud ishlarini rasmiylashtiradi, parlament apparati xodimlari qonun loyihalarini tayyorlaydi, vazirlik xodimlari qonunlarning bajarilishini ta’minlaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Biror o‘yinni tanlang va yozing: qoidani kim belgilaydi, kim qo‘llaydi, tortishuvni kim hal qiladi.

Namunalar
Misol: parlament nomlari xronologiyasi — Oliy Kengash (1990–1994), bir palatali Oliy Majlis (1995–2004), ikki palatali Oliy Majlis (2005-yildan).
024685757Boshlang‘ich200220112023Prezident muddati (yil)
Misol: prezident muddati — 5 yil (boshlang‘ich), 2002-yilda 7 yil, 2011-yilda yana 5 yil, 2023-yilgi Konstitutsiyada 7 yil va ikki muddat bilan cheklov.
Sinfda faoliyat

Hokimiyat uchburchagi: doskaga uch tarmoqni chizing; talabalar kartochkalardagi organlar (Oliy Majlis, Vazirlar Mahkamasi, Oliy sud, Konstitutsiyaviy sud, prezident) va ularning vazifalarini mos joyga qo‘yadi.

Mashq
1
Birinchi prezident saylovi qachon va nechta nomzod bilan o‘tdi?
2
Hokimiyatni uch tarmoqqa bo‘lishdan maqsad nima?
3
O‘zbekiston parlamenti 1990-yildan hozirgacha qanday nomlar va tuzilmalarda ishlagan?
4
Sud tizimida 2017-yilda qanday yirik o‘zgarish bo‘ldi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliBitiruv jamg‘armasi uchun savdoHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →