Darslar 15 · 1 ta dars · N. Jo‘rayev, A. Zamonov. O‘zbekiston tarixi (Mustaqillik davri): o‘rta ta’lim maktablarining 11-sinf o‘quvchilari va o‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi muassasalari uchun darslik. 1-nashr. G‘afur G‘ulom nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2018
15
O‘zbekistonda ma’naviy va tarixiy merosning tiklanishi
Darslik: 95–101-betlar
MaqsadTarixiy xotira siyosati, taniqli allomalar va shaharlar yubileylari, bayram va qadriyatlarning tiklanishi hamda ma’naviy-ma’rifiy tuzilmalarni sanalar bilan bayon etish.
Yangi so‘zlar
tarixiy xotira · historical memory: what a society remembers of its pastnomoddiy madaniy meros · intangible cultural heritage: living traditions such as music, crafts and ritualsyubiley · jubilee: the celebration of an important anniversaryma’naviyat · spirituality, the moral and cultural life of society
Tushuntirish
Mustaqillikdan keyin xalq tarixini qayta ko‘rib chiqish va madaniy merosni tiklash davlat siyosatining muhim qismiga aylandi. 1991-yilda Alisher Navoiy tavalludining 550 yilligi, 1994-yilda Mirzo Ulug‘bek tavalludining 600 yilligi, 1996-yilda Amir Temur tavalludining 660 yilligi keng nishonlandi; 1996-yilda Toshkentda Temuriylar tarixi davlat muzeyi qurildi. Bir qator shaharlarning rasmiy yubileylari ham o‘tkazildi: Xiva va Buxoro — 1997-yilda (2500 yil), Termiz — 2002, Samarqand — 2007 (2750 yil), Toshkent — 2009 (2200 yil). 1991-yildan Navro‘z 21-mart kuni umumxalq bayrami bo‘ldi, 1992-yil Ro‘za hayit, keyinchalik Qurbon hayit ham dam olish kuni deb belgilandi; 1992-yilda Qur’onning o‘zbekcha tarjimasi nashr etildi. Uchta rasmiy xotira kuni bor: 9-may «Xotira va qadrlash kuni» (1999-yildan), 31-avgust «Qatag‘on qurbonlarini yod etish kuni» (2001-yildan) va 2-sentabr — Birinchi Prezident xotirasi kuni (2017-yildan). 2016-yilda o‘zbek palovi YuNESKOning nomoddiy madaniy meros ro‘yxatiga kiritildi; 1994-yildagi «Ma’naviyat va ma’rifat» jamoatchilik markazi 2017-yilda qayta tashkil etilgan Ma’naviyat va ma’rifat markazining oldingi shakli bo‘ldi.
Namunalar
Misol: shahar yubileyi — hukumat qarori bilan tayyorlanadi, arxeologik tadqiqotlar, ko‘rgazma, ilmiy anjuman va yodgorliklarni ta’mirlashni o‘z ichiga oladi.
Misol: xotira kunlari — 9-may urush qatnashchilari va front ortida mehnat qilganlarni, 31-avgust esa qatag‘on qurbonlarini yod etishga bag‘ishlangan.
Sinfda faoliyat
Xotira lentasi: guruhlar uchta xotira kuni, uchta yubiley va uchta bayramni vaqt chizig‘iga qo‘yib, har biriga bitta rasm yoki belgi chizadi.
Mashq
1
1991–1996-yillarda qaysi tarixiy shaxslarning yubileylari keng nishonlangan?
Alisher Navoiy (1991), Mirzo Ulug‘bek (1994), Amir Temur (1996).
2
Uchta rasmiy xotira kunini va sanalarini ayting.
9-may — Xotira va qadrlash kuni; 31-avgust — Qatag‘on qurbonlarini yod etish kuni; 2-sentabr — Birinchi Prezident xotirasi kuni.
3
Nima uchun jamiyat uchun tarixiy xotirani saqlash muhim?
U o‘tmishdan saboq olish, milliy o‘zlikni anglash va avlodlar o‘rtasidagi aloqani saqlashga yordam beradi.
4
Qaysi sanadan Navro‘z 21-mart kuni umumxalq bayrami sifatida nishonlanadi?