ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · O‘zbekiston tarixi

O‘zbek modeli, xususiylashtirish va so‘m

Darslar 5 · 1 ta dars · N. Jo‘rayev, A. Zamonov. O‘zbekiston tarixi (Mustaqillik davri): o‘rta ta’lim maktablarining 11-sinf o‘quvchilari va o‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi muassasalari uchun darslik. 1-nashr. G‘afur G‘ulom nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2018
5

O‘zbek modelining ishlab chiqilishi. Iqtisodiy islohotlarning boshlanishi

Darslik: 35–45-betlar
MaqsadO‘zbek modelining asosiy tamoyillarini, xususiylashtirish, milliy valyuta, transport va agrar islohotlarning boshlanishini sanalar bilan tushuntirish.
Yangi so‘zlar
bozor iqtisodiyoti · market economy: prices and production are shaped mainly by supply and demandxususiylashtirish · privatisation: transfer of state property into private handsmilliy valyuta · national currency: the country’s own legal means of payment, the so‘mfermer xo‘jaligi · farm holding: a family-run agricultural enterprise working on leased land
Tushuntirish

Mustaqillik arafasida iqtisodiyot markazdan rejalashtirilgan sovet tizimidan qolgan edi; mamlakat bozor iqtisodiyotiga bosqichma-bosqich o‘tishni tanladi va bu yo‘l rasmiy hujjatlarda «o‘zbek modeli» deb nomlandi. Uning besh tamoyili: iqtisodning siyosatdan ustunligi, davlatning bosh islohotchi roli, qonun ustuvorligi, kuchli ijtimoiy siyosat va o‘zgarishlarning izchil, bosqichma-bosqich amalga oshirilishi. 1991-yil 18-noyabrdagi «Mulkni davlat tasarrufidan chiqarish va xususiylashtirish to‘g‘risida»gi qonun xususiylashtirishni boshlab berdi; avval uy-joy, savdo va xizmat ko‘rsatish korxonalari, kichik xususiylashtirish esa 1994-yilda tugallandi. 1993-yil 1-noyabrdan so‘m-kupon, 1994-yil 1-iyuldan esa milliy valyuta — so‘m muomalaga kiritildi. Transportda «O‘zbekiston havo yo‘llari» (1992) va «O‘zbekiston temir yo‘llari» (1994) tuzildi, 2001-yilda Navoiy–Uchquduq–Nukus temir yo‘li qurilib bitdi, 2011-yilda Toshkent–Samarqand yo‘nalishida tezyurar «Afrosiyob» poyezdi qatnay boshladi; 1996-yilda Asakada avtomobil zavodi ochildi. Qishloq xo‘jaligida 1992-yilda dehqon (fermer) xo‘jaligi to‘g‘risidagi qonun, 1998-yilda fermer xo‘jaliklari qonuni qabul qilindi va g‘alla mustaqilligiga erishish vazifasi qo‘yildi.

Iqtisodsiyosatdan ustunDavlat — boshislohotchiQonunustuvorligiKuchli ijtimoiysiyosatBosqichma-bosqicho‘tishO‘zbek modeli:besh tamoyil
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Maktab oshxonasi yangi to‘lov tartibini avval faqat bitta sinfda bir hafta sinab ko‘rdi. Kamchiliklar erta topilib tuzatildi, so‘ng tartib hamma sinflarga joriy etildi. (Bu faqat kichik o‘xshatish.)

Kim ishlatadi

Bank xodimlari yangi to‘lov tizimlarini bosqichma-bosqich joriy etadi, buxgalterlar yangi qoidalarga o‘tishni rejalashtiradi, fermerlar va transport rahbarlari o‘zgarishlarga tayyorlanadi.

Bugun sinab ko‘ring

Uyda yoki sinfda yangi qoidani asta-sekin joriy qilishning uchta qadamini yozing va birinchi haftadan keyin nimani tekshirishni ko‘rsating.

Namunalar
Misol: pul birligi xronologiyasi — rubl zonasi (1991–1993), so‘m-kupon (1.11.1993), so‘m (1.07.1994).
Misol: transport yutuqlari — «Afrosiyob» (2011), Qamchiq tunnelli Angren–Pop temir yo‘li (2016), Navoiy–Nukus temir yo‘li (2001).
Sinfda faoliyat

Iqtisodiy zinapoya: guruhlar 1991–2017-yillardagi iqtisodiy qadamlarni (xususiylashtirish, valyuta, transport, fermerlik) vaqt chizig‘iga qo‘yadi va har biri qaysi tamoyilga tayanganini ko‘rsatadi.

Mashq
1
«O‘zbek modeli»ning besh tamoyilini sanang.
2
Nega mamlakat «shok terapiyasi» emas, bosqichma-bosqich o‘tishni tanladi, deb tushuntiriladi?
3
So‘m qachon va qanday bosqichlarda joriy etildi?
4
Qishloq xo‘jaligida 1992 va 1998-yillardagi qonunlar nimani belgilab berdi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliEkobog‘ uchun rejaHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →