ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · O‘zbekiston tarixi

Iqtisodiyotni modernizatsiya qilish va jahon bozori

Darslar 6 · 1 ta dars · N. Jo‘rayev, A. Zamonov. O‘zbekiston tarixi (Mustaqillik davri): o‘rta ta’lim maktablarining 11-sinf o‘quvchilari va o‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi muassasalari uchun darslik. 1-nashr. G‘afur G‘ulom nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2018
6

Mamlakat ishlab chiqarish salohiyatining oshirilishi va jahon iqtisodiy tizimiga integratsiyalashuvi

Darslik: 46–51-betlar
MaqsadIqtisodiyotni modernizatsiya qilish, kichik biznesni qo‘llab-quvvatlash, erkin iqtisodiy zonalar, soliq tizimi va valyuta konvertatsiyasi bosqichlarini bayon etish.
Yangi so‘zlar
import o‘rnini bosish · import substitution: producing at home goods that were previously importederkin iqtisodiy zona · free economic zone: a defined territory with special legal and tax conditions to attract investmentkonvertatsiya · convertibility: freely exchanging the national currency for foreign currencysoliq kodeksi · Tax Code: the law that sets taxes and the rules for paying them
Tushuntirish

2000-yildan keyingi bosqichda iqtisodiyotga davlat aralashuvi darajasini kamaytirish, tadbirkorlar huquqlarini kafolatlash va ishlab chiqarishni modernizatsiya qilish asosiy vazifa bo‘ldi; 2002-yildan import o‘rnini bosuvchi mahsulotlar ishlab chiqarish va mahalliylashtirish dasturi amalga oshirildi. 2000-yilda «Tadbirkorlik faoliyati erkinligining kafolatlari to‘g‘risida»gi qonun qabul qilinib, ro‘yxatdan o‘tish soddalashtirildi. 1996-yildagi qonun erkin iqtisodiy zonalarni belgiladi: 2008-yilda «Navoiy», 2013-yilda «Jizzax» va «Angren» zonalari tashkil etildi, ularda investorlarga bojxona va soliq imtiyozlari berildi. Soliq tizimi 2008-yilda yangi tahrirdagi Soliq kodeksiga, 2020-yildan esa yangi kodeksga o‘tdi; hozir qo‘shilgan qiymat solig‘i stavkasi 12 foiz, boshqa stavkalar kodeksda belgilanadi. 2017-yil 5-sentabrdan yuridik va jismoniy shaxslar uchun xorijiy valyutani cheklovsiz ayirboshlash joriy qilindi; bu so‘mning konvertatsiyasi yo‘lidagi muhim qadam bo‘ldi. O‘zbekiston Jahon banki, Xalqaro valyuta fondi bilan hamkorlik qiladi va Jahon savdo tashkilotiga a’zo bo‘lish bo‘yicha muzokaralarni faollashtirdi.

1996Erkin iqtisodiy zonalar qonuni2000Tadbirkorlik erkinligi kafolatlari2008FIZ «Navoiy»2013FIZ «Jizzax», «Angren»2017Valyutani erkin ayirboshlash
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Bir guruh o‘quvchi maktab yarmarkasida qo‘lda yasalgan xatcho‘plar sotmoqchi bo‘ldi. Ular uchta material xarajatini yozib, narxni xarajatdan sal yuqori qo‘ydi. Shunda sotuvdan keyin materialga sarflangan pul qaytdi. Raqamlar o‘ylab topilgan.

Kim ishlatadi

Tadbirkorlar mahsulot narxini xarajatlari asosida belgilaydi, soliq inspektorlari va buxgalterlar hisobni yuritadi, eksportchilar tashqi bozorga mahsulot tayyorlaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Xayoliy mahsulot tanlang, uchta materialini yozing va o‘ylab topilgan raqamlar bilan xarajatni qoplaydigan narx belgilang.

Namunalar
Navoiy (2008)Jizzax (2013)Angren (2013)
Misol: erkin iqtisodiy zonada ishlab chiqaruvchi korxona jahon bozori uchun mahsulot chiqaradi, uskunalar uchun bojxona imtiyozidan foydalanadi va yangi ish o‘rinlari yaratadi.
Misol: konvertatsiya tadbirkorga chet eldan uskuna sotib olish uchun so‘mni valyutaga qonuniy yo‘l bilan almashtirish imkonini beradi.
Sinfda faoliyat

Zona loyihasi: guruhlar o‘ylab topilgan erkin iqtisodiy zona uchun tarmoq (masalan, tekstil), investorga beriladigan uchta qulaylik va bitta xavfni ko‘rsatib, qisqa taqdimot tayyorlaydi.

Mashq
1
Erkin iqtisodiy zonadagi korxona oddiy hududdagi korxonadan qanday sharoitlari bilan farq qiladi?
2
Qaysi sanadan boshlab xorijiy valyutani cheklovsiz ayirboshlash joriy qilingan?
3
Nima uchun import o‘rnini bosish siyosati iqtisodiyotni mustahkamlaydi, deb hisoblanadi?
4
Qaysi yillarda «Navoiy», «Jizzax» va «Angren» zonalari tashkil etilgan?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliAksiya e’loni va jamg‘armaHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →