☰ Mundarija · O‘zbekiston tarixi

Iqtisodiyotni modernizatsiya qilish va jahon bozori

Darslar 6 · 1 ta dars · N. Jo‘rayev, A. Zamonov. O‘zbekiston tarixi (Mustaqillik davri): o‘rta ta’lim maktablarining 11-sinf o‘quvchilari va o‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi muassasalari uchun darslik. 1-nashr. G‘afur G‘ulom nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2018
6

Mamlakat ishlab chiqarish salohiyatining oshirilishi va jahon iqtisodiy tizimiga integratsiyalashuvi

Darslik: 46–51-betlar
MaqsadIqtisodiyotni modernizatsiya qilish, kichik biznesni qo‘llab-quvvatlash, erkin iqtisodiy zonalar, soliq tizimi va valyuta konvertatsiyasi bosqichlarini bayon etish.
Yangi so‘zlar
import o‘rnini bosish · import substitution: producing at home goods that were previously importederkin iqtisodiy zona · free economic zone: a defined territory with special legal and tax conditions to attract investmentkonvertatsiya · convertibility: freely exchanging the national currency for foreign currencysoliq kodeksi · Tax Code: the law that sets taxes and the rules for paying them
Tushuntirish

2000-yildan keyingi bosqichda iqtisodiyotga davlat aralashuvi darajasini kamaytirish, tadbirkorlar huquqlarini kafolatlash va ishlab chiqarishni modernizatsiya qilish asosiy vazifa bo‘ldi; 2002-yildan import o‘rnini bosuvchi mahsulotlar ishlab chiqarish va mahalliylashtirish dasturi amalga oshirildi. 2000-yilda «Tadbirkorlik faoliyati erkinligining kafolatlari to‘g‘risida»gi qonun qabul qilinib, ro‘yxatdan o‘tish soddalashtirildi. 1996-yildagi qonun erkin iqtisodiy zonalarni belgiladi: 2008-yilda «Navoiy», 2013-yilda «Jizzax» va «Angren» zonalari tashkil etildi, ularda investorlarga bojxona va soliq imtiyozlari berildi. Soliq tizimi 2008-yilda yangi tahrirdagi Soliq kodeksiga, 2020-yildan esa yangi kodeksga o‘tdi; hozir qo‘shilgan qiymat solig‘i stavkasi 12 foiz, boshqa stavkalar kodeksda belgilanadi. 2017-yil 5-sentabrdan yuridik va jismoniy shaxslar uchun xorijiy valyutani cheklovsiz ayirboshlash joriy qilindi; bu so‘mning konvertatsiyasi yo‘lidagi muhim qadam bo‘ldi. O‘zbekiston Jahon banki, Xalqaro valyuta fondi bilan hamkorlik qiladi va Jahon savdo tashkilotiga a’zo bo‘lish bo‘yicha muzokaralarni faollashtirdi.

Namunalar
Misol: erkin iqtisodiy zonada ishlab chiqaruvchi korxona jahon bozori uchun mahsulot chiqaradi, uskunalar uchun bojxona imtiyozidan foydalanadi va yangi ish o‘rinlari yaratadi.
Misol: konvertatsiya tadbirkorga chet eldan uskuna sotib olish uchun so‘mni valyutaga qonuniy yo‘l bilan almashtirish imkonini beradi.
Sinfda faoliyat

Zona loyihasi: guruhlar o‘ylab topilgan erkin iqtisodiy zona uchun tarmoq (masalan, tekstil), investorga beriladigan uchta qulaylik va bitta xavfni ko‘rsatib, qisqa taqdimot tayyorlaydi.

Mashq
1
Erkin iqtisodiy zonadagi korxona oddiy hududdagi korxonadan qanday sharoitlari bilan farq qiladi?
2
Qaysi sanadan boshlab xorijiy valyutani cheklovsiz ayirboshlash joriy qilingan?
3
Nima uchun import o‘rnini bosish siyosati iqtisodiyotni mustahkamlaydi, deb hisoblanadi?
4
Qaysi yillarda «Navoiy», «Jizzax» va «Angren» zonalari tashkil etilgan?