Darslar 12–13 · 2 ta dars · B. Mengliyev, Sh. Toshmirzayeva, S. Atoyeva, S. Majidova. Ona tili 11-sinf, 2-qism. «O‘qituvchi» nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2020
13
Matn va lug‘at bilan ishlash
Darslik: 2-qism, 46–47-betlar
MaqsadTarixiy mavzudagi matnda eskirgan so‘zlarni (tarixiylik, arxaizm) ajratish va lug‘at yordamida ma’nosini aniqlash.
Yangi so‘zlar
tarixiylik (tarixizm) · historismarxaizm · archaismeskirgan so‘z · obsolete wordrealiya · realia, a real-life object of a period
Tushuntirish
Eskirgan so‘zlar ikki guruhga bo‘linadi. Tarixiy so‘zlar (tarixizmlar) yo‘qolgan narsa yoki lavozimni bildiradi va hozirgi tilda ma’nodoshi yo‘q: jarchi, mirshab, botmon (eski og‘irlik o‘lchovi). Arxaizmlar esa hozir mavjud narsaning eski nomi bo‘lib, uning zamonaviy muqobili bor: dorilfunun – universitet, sipohi – askar. Izohli lug‘atda ular «eski» belgisi bilan ko‘rsatiladi. Tarixiy mavzudagi badiiy asarda bunday so‘zlar davr ruhini beradi, ya’ni uslubiy vazifa bajaradi, ammo ilmiy yoki rasmiy matnda, shuningdek, hozirgi voqea haqidagi xabarda noo‘rin. Matn bilan ishlaganda notanish so‘zning eskirganligi lug‘atda tekshiriladi va uning bugungi muqobili tanlanadi.
Namunalar
«Karvonsaroyda». Tun yarmi og‘gan paytda mirshab karvonsaroy darvozasini taqillatdi. Tong otishi bilan jarchi maydonda hokimning yangi farmonini e’lon qildi. Bir savdogar esa ikki botmon bug‘doyini sotish uchun bozorga shoshildi. Tarixizmlar: mirshab, jarchi, botmon.