Darslar 21–22 · 2 ta dars · B. Mengliyev, Sh. Toshmirzayeva, S. Atoyeva, S. Majidova. Ona tili 11-sinf, 2-qism. «O‘qituvchi» nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2020
22
Mustahkamlash darsi
Darslik: 2-qism, 78–80-betlar
MaqsadIII–IV fasllardagi bilimlarni (ibora, maqol, tasviriy ifoda, qo‘shimcha, shakl va mazmun, tinish belgilari) matn tahririda qo‘llash.
Bu darsda matnni tahrir qilishning umumiy tartibi mustahkamlanadi. Avval iboralar, maqollar va tasviriy ifodalar vaziyatga mosligi tekshiriladi: ibora so‘zga teng bo‘lsa ham bo‘yoqdor, maqol esa tugal fikrli gap, tasviriy ifoda ilmiy yoki rasmiy matnda noo‘rin. Keyin qo‘shimchalar ko‘riladi: sondan keyingi ko‘plik, «eng» bilan daraja, raqam bilan tartib son qo‘shimchasi ortiqcha, kelishik va variant esa o‘rinli tanlanishi kerak. So‘ng gap qurilishi (ixchamlik, juft bog‘lovchining to‘liqligi, noaniq olmosh) va oxirida tinish belgilari (ko‘chirma gap, murojaat, tire) tekshiriladi. Shu ketma-ketlikka amal qilsangiz, imtihon testlarida ham, yozma ishda ham xatoni tez topasiz.
Namunalar
Xato matn: «Yigirma o‘quvchilar 9-inchi sinfdan beri tanlovga tayyorlandi. Garchi mavzu qiyin bo‘lsa, ular eng yaxshiroq natijaga intildi. Ustoz dedi Yetti o‘lchab bir kes».
Tuzatilgan matn: Yigirma o‘quvchi 9-sinfdan beri tanlovga tayyorlandi. Garchi mavzu qiyin bo‘lsa-da, ular eng yaxshi natijaga intildi. Ustoz dedi: «Yetti o‘lchab, bir kes». Oltita xato tuzatildi.
Sinfda faoliyat
«Tahrir musobaqasi»: ikki jamoa bir xil xato matnni oladi; belgilangan vaqtda ko‘proq xatoni topib, sababini to‘g‘ri izohlagan jamoa yutadi.
Mashq
1
III–IV fasllar bo‘yicha tahrir ketma-ketligini sanang.
Ibora/maqol/tasviriy ifoda → qo‘shimchalar → gap qurilishi → tinish belgilari.
2
Tuzating: «Yigirma beshta o‘quvchilar eng yaxshiroq loyihani tanladi».
«Yigirma beshta o‘quvchi eng yaxshi loyihani tanladi.»
3
Tinish belgilarini qo‘ying: «Direktor dedi Bir qo‘ldan tovush chiqmas».