Darslar 19–20 · 2 ta dars · S. Ahmedov, B. Qosimov, R. Qo‘chqorov, Sh. Rizayev. Adabiyot 5-sinf. «Sharq» nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi, Toshkent, 2020 (4-nashr)
20
Mirtemir she’rlari
Darslik: 125–131-betlar
MaqsadMirtemirning «Bulut», «Shudring» va «Baliq ovi» she’rlari mazmunini tushunish.
«Bulut»da oq bulut bahor yomg‘iri va to‘kinlik xabarchisi: shoir uni sutga va barqutga (baxmalga) o‘xshatib, yog‘ishini so‘raydi; «o‘t, sut, qut» so‘zlari bir-biriga ohangdosh. «Shudring» she’rida lirik qahramon erta tongda o‘tloqqa chiqib, barglardagi tomchilarni marvarid, uzuk ko‘zi va ko‘zmunchoqqa o‘xshatadi; oxirida esa bu tomchilarni ona – tabiatning ko‘z yoshlariga qiyoslaydi. Qizig‘i shundaki, she’rda sarlavhadan boshqa joyda «shudring» so‘zi uchramaydi. «Baliq ovi»da shoir qishlog‘ining soyi va bolalikda baliq tutishga uringanini eslaydi, oxirida endi to‘r tashlashga, bunda ham zo‘r tashlashga ahd qilib, katta niyatlarga chog‘lanadi. Uchala she’r tabiat tasviri, xotira va yuksak niyatni uyg‘unlashtiradi.
Namunalar
Misol: «shudring – ona ko‘z yoshi» o‘xshatishi: tabiatni ona deb tasavvur qilish – majoziy tasvir.
Misol: «o‘t – sut – qut» ketma-ketligi: bir xil tovushli oxirgi bo‘g‘inlar she’rga ohang beradi.
Sinfda faoliyat
Rasm va she’r: «Shudring» yoki «Bulut» uchun rasm chizing va uning ostiga o‘z so‘zlaringiz bilan 2 jumla yozing.
Mashq
1
«Bulut» she’rida bulut nimaning xabarchisi?
Bahor yomg‘iri va to‘kinlikning.
2
«Shudring» she’rida shudring nimaga o‘xshatiladi?
Marvarid, uzuk ko‘zi, ko‘zmunchoq va ona ko‘z yoshiga.
3
«Baliq ovi» she’rida lirik qahramon oxirida nima deydi?
Endi to‘r tashlashga ahd qiladi, ya’ni katta niyatlarga chog‘lanadi.
4
Nega «Shudring»da «shudring» so‘zi sarlavhadan boshqa joyda uchramaydi, lekin she’r tushunarli?
Chunki shoir uni faqat tasvir va o‘xshatishlar bilan ko‘rsatadi.