3
Topishmoqlar
Darslik: 16–20-betlar
MaqsadTopishmoq nima ekanini bilish va uning yashirin ma’nosini topishni o‘rganish.
Yangi so‘zlar
topishmoq · riddlejumboq · riddle (another name)yashirin ma’no · hidden meaningchiston · riddle (classical term)
Tushuntirish
Topishmoq – narsa yoki hodisaning belgilari yashirin tarzda tasvirlanib, javobini topish so‘raladigan kichik xalq asari. Uni topmacha, jumboq va matal ham deyishadi, mumtoz adabiyotda esa «chiston» atamasi ishlatilgan. Topishmoqda tasvir majoziy bo‘lgani uchun, javobni topish uchun belgilarni diqqat bilan solishtirish kerak. Bunday asar tafakkurni charxlaydi, kuzatuvchanlikni oshiradi. Javob ko‘pincha kundalik narsa bo‘ladi, lekin u g‘aroyib ko‘rinishda ta’riflanadi.
Namunalar
Misol: «Yozda yashil, kuzda sariq, qishda yalang» – belgilar daraxt yoki barg haqida; javob: daraxt.
Misol: topishmoqda «kechasi ko‘p ko‘zli» desak, osmondagi yulduzlarni tasvirlash mumkin – bu yashirin ma’no.
Sinfda faoliyat
«O‘zim yozdim»: juftlikda oddiy bir narsa (masalan, qalam) uchun 2–3 belgi yozing, qo‘shni juftlik javobni topadi.
Mashq
1
Topishmoqning boshqa nomlarini ayting.
Topmacha, jumboq, matal.
2
Mumtoz adabiyotda topishmoq qanday atalgan?
Chiston.
3
«Ichi bo‘sh, ustida tuynuklar, ovoz chiqaradi» belgilariga mos narsani toping (javob bir so‘z).
Masalan: nay (yoki shunga o‘xshash cholg‘u).
4
Nega topishmoq javobini topish uchun belgilarni solishtirish kerak?
Chunki tasvir majoziy: faqat belgilar yig‘indisi yashirin narsani ko‘rsatadi.