27
To‘g‘rilik va egrilik
Darslik: 160–164-betlar
MaqsadNavoiyning to‘g‘rilik va egrilik haqidagi fikrlarini tushunish.
Yangi so‘zlar
to‘g‘rilik · truthfulness, straightnessegrilik · crookednessrostgo‘ylik · truthfulnessodat · habit
Tushuntirish
«Hayrat ul-abror»ning o‘ninchi maqolatida shoir to‘g‘rilik va egrilikni tavsiflaydi. Egrilik yolg‘ondan, to‘g‘rilik haqiqatdan tug‘iladi, deydi. To‘g‘ri so‘zli odamning ishi va o‘zi ham to‘g‘ri bo‘lishi kerak. Misol sifatida bog‘bonni keltiradi: u daraxtlarni tartib bilan ekmasa, bog‘ chakalakzorga aylanadi; dehqon yerni tekislamasa, ekinlar bir xil unmaydi. Bilmasdan yolg‘on gapirib, keyin o‘z xatosini tushungan va tuzatgan odam kechiriladi, lekin yolg‘on odatga aylansa, bu og‘ir illat sanaladi. Shoir bu fikrni «Sher bilan durroj» hikoyati bilan mustahkamlaydi: odatiy yolg‘onchining rost gapiga ham ishonishmaydi.
Namunalar
Misol: tekislanmagan dalada suv notekis tushadi, shuning uchun hosil ham notekis – tartibsizlik oqibati.
Misol: xato qilib, keyin uzr so‘rab tuzatish – yolg‘onni odat qilib olishdan farq qiladi.
Sinfda faoliyat
Munozara: «Hamma vaqt to‘g‘ri gapirish qiyinmi?» – 2 dalil va 1 misol bilan fikr bildiring.
Mashq
1
Navoiy fikricha, egrilik nimadan, to‘g‘rilik nimadan tug‘iladi?
Egrilik yolg‘ondan, to‘g‘rilik haqiqatdan.
2
Shoir qanday ikki misol keltiradi?
Bog‘bon va dehqon.
3
Kimning xatosi kechiriladi, deydi shoir?
Bilmay yolg‘on aytib, keyin tushunib tuzatgan odamning.
4
Nega yolg‘on odatga aylansa, yomon?
Chunki odamga ishonish yo‘qoladi va u rost aytganda ham eshitilmaydi.