9
Ma’nodosh, shakldosh va zid ma’noli so‘zlar
Darslik: 1-qism, 36–38-betlar
MaqsadMa’nodosh, shakldosh va zid ma’noli so‘zlarni farqlash.
Yangi so‘zlar
ma’nodosh so‘zlar · synonymszid ma’noli so‘zlar · antonymsshakldosh so‘zlar · homonymsma’no · meaning
Tushuntirish
So‘zlar shakli va ma’nosiga ko‘ra uch xil bo‘ladi. Ma’nodosh so‘zlar har xil yoziladi, lekin ma’nosi bir xil yoki juda yaqin: yurt – vatan. Zid ma’noli so‘zlar bir-biriga qarama-qarshi bo‘ladi: issiq – sovuq. Shakldosh so‘zlar bir xil aytilib, bir xil yoziladi, ammo ma’nolari boshqa-boshqa: yoz (fasl) va yoz (yozmoq).
Qaysi guruhga kiradi?
🧩 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol
Sinfdagi so‘z o‘yinida «til» so‘zini bir bola og‘izdagi til, boshqasi o‘zbek tili deb tushundi. Hamma kulib yubordi.
Kim ishlatadi
Topishmoq tuzuvchilar, shoirlar
Bugun sinab ko‘ring
Bugun eshitgan bir so‘zning boshqa ma’nosi bormi, o‘ylab ko‘ring.
Namunalar
Ma’nodosh: do‘st – o‘rtoq, katta – ulkan, go‘zal – chiroyli. Zid ma’noli: keng – tor, yengil – og‘ir.
Shakldosh: ot (hayvon), ot (ism), ot (otmoq); tur (turmoq), tur (xil).
Sinfda faoliyat
«Uch savat»: doskada uchta savat chiziladi (ma’nodosh, zid ma’noli, shakldosh). Bolalar so‘z kartochkalarini mos savatga tashlaydi.
Mashq
1
Qaysi juft zid ma’noli: chiroyli – go‘zal yoki issiq – sovuq?
issiq – sovuq
2
«Yoz» so‘zining ikki ma’nosini ayting.
Yoz — fasl; yoz — yozmoq (buyruq).
3
Ma’nodosh toping: mitti.
kichik