☰ Mundarija · O‘zbekiston tarixi

Millatlararo va dinlararo munosabatlar

Darslar 8–9 · 2 ta dars · N. Jo‘rayev, A. Zamonov. O‘zbekiston tarixi (Mustaqillik davri): o‘rta ta’lim maktablarining 11-sinf o‘quvchilari va o‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi muassasalari uchun darslik. 1-nashr. G‘afur G‘ulom nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2018
9

O‘zbekistonda konfessiyalararo munosabatlar

Darslik: 65–70-betlar
MaqsadVijdon erkinligi, dinlararo bag‘rikenglik va diniy ta’lim sohasidagi huquqiy asoslarni va asosiy sanalarni tushuntirish.
Yangi so‘zlar
vijdon erkinligi · freedom of conscience: the right to hold any belief or nonekonfessiya · confession: a religious community or denominationdunyoviy davlat · secular state: a state that is separate from religious institutionstolerantlik · tolerance: patience and respect towards others’ beliefs
Tushuntirish

O‘zbekiston dunyoviy davlat bo‘lib, Konstitutsiya har kimga istalgan dinga e’tiqod qilish yoki hech qaysi dinga e’tiqod qilmaslik huquqini kafolatlaydi; diniy qarashlarni majburan singdirish mumkin emas. Vijdon erkinligi va diniy tashkilotlar to‘g‘risidagi birinchi qonun 1991-yilda qabul qilingan, uning yangi tahrirlari 1998-yilda va 2021-yilda tasdiqlangan; qonun diniy konfessiyalarning o‘zaro tinch yashashini qo‘llab-quvvatlaydi va prozelitizmni (bir konfessiya a’zolarini boshqasiga o‘tishga undashni) taqiqlaydi. Mamlakatda islom bilan birga pravoslav, katolik, protestant, yahudiy, buddist va boshqa diniy jamoalar faoliyat yuritadi; darslikda 2018-yildagi rasmiy ma’lumotga ko‘ra 16 ta konfessiya ko‘rsatilgan. Ramazon va Qurbon hayitlari rasmiy dam olish kunlari, diniy ta’lim Toshkent islom instituti, 1999-yilda ochilgan Toshkent islom universiteti, 2017-yilda tashkil etilgan Imom Buxoriy xalqaro ilmiy-tadqiqot markazi va Islom akademiyasi, shuningdek, boshqa konfessiyalarning o‘quv muassasalari orqali beriladi. 2007-yilda Toshkent Islom madaniyati poytaxti deb e’lon qilingan, 2017-yilda esa BMT Bosh Assambleyasida «Ma’rifat va diniy bag‘rikenglik» rezolyutsiyasi qabul qilish taklifi ilgari surilgan.

Namunalar
Misol: bir mahallada masjid, cherkov va sinagoga yonma-yon bo‘lishi mumkin va har bir jamoa o‘z marosimlarini qonun doirasida erkin o‘tkazadi.
Misol: maktabda dunyoviy fanlar o‘qitiladi, diniy ta’lim esa maxsus diniy o‘quv yurtlarida beriladi — bu davlatning dunyoviy xarakterini ko‘rsatadi.
Sinfda faoliyat

Qonun matni bilan ishlash: talabalar vijdon erkinligi to‘g‘risidagi qonunning (lex.uz) bitta moddasini topib, uni o‘z so‘zlari bilan uch jumlada tushuntiradi; sinf izohlarni solishtiradi.

Mashq
1
Vijdon erkinligi to‘g‘risidagi qonun qaysi yillarda qabul qilingan yoki yangilangan?
2
«Dunyoviy davlat» iborasi nimani bildiradi?
3
Nima uchun diniy bag‘rikenglik ko‘p konfessiyali mamlakat barqarorligi uchun muhim?
4
Toshkent islom universiteti qaysi yilda ochilgan?