ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Ona tili

Matn va lug‘at bilan ishlash. Urg‘u talaffuzi

Darslar 4–5 · 2 ta dars · B. Mengliyev, Sh. Toshmirzayeva, S. Atoyeva, S. Majidova. Ona tili 11-sinf, 2-qism. «O‘qituvchi» nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2020
5

Urg‘u talaffuzi

Darslik: 2-qism, 16–18-betlar
MaqsadSo‘z urg‘usi qoidalarini va undan chetga chiqish hollarini bilish; o‘zlashma so‘zlarda urg‘uni to‘g‘ri qo‘yish.
Yangi so‘zlar
urg‘u · stressbo‘g‘in · syllableyuklama · particleo‘zlashma so‘z · loanword
Tushuntirish

O‘zbek tilida so‘z urg‘usi odatda oxirgi bo‘g‘inga tushadi va qo‘shimcha qo‘shilsa, qo‘shimchaning bo‘g‘iniga o‘tadi: kitób – kitobní – kitoblarimizdán. Ba’zi so‘zlarda urg‘u oxirgi bo‘g‘inda bo‘lmaydi: lékin, bálki, hózir. -mi, -chi, -ku, -dir, -da, -oq kabi yuklamalar urg‘u olmaydi: keldíngmi, kímdir. O‘zlashma so‘zlar asos holida ko‘pincha o‘z tilidagi urg‘uni saqlaydi (kompyúter, prográmma), o‘zbekcha qo‘shimcha qo‘shilsa, urg‘u qo‘shimchaga o‘tadi: kompyuterdá, programmalár. Urg‘u ba’zan ma’no farqlaydi (suzmá – qatiq mahsuloti, súzma – «suvda suzma»). Urg‘uni noto‘g‘ri qo‘yish, ayniqsa, ommaviy nutqda til madaniyatiga putur yetkazadi.

ShaklUrg‘u
daftároxirgi bo‘g‘in
daftarníqo‘shimchaga o‘tadi
daftarlarimizdánqo‘shimchaga o‘tadi
lékin, hózir, áyniqsaistisno
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Tanlov taqdimotida o‘quvchi muhim so‘zlarda urg‘uni to‘g‘ri qo‘ydi. Hakamlar gapni birinchi eshitishdayoq tushundi va qayta so‘rashga hojat qolmadi.

Kim ishlatadi

Radio diktorlari, ovozli kitob o‘qiydiganlar va nutq o‘qituvchilari urg‘uni to‘g‘ri qo‘yib, tinglovchiga tushunishni osonlashtiradi.

Bugun sinab ko‘ring

Bitta so‘zni ikki xil urg‘u bilan ovoz chiqarib ayting, qaysi biri odatdagidek eshitilishini sezing va lug‘atdan tekshiring.

Namunalar
Urg‘u qoidasi: bola → bolalár → bolalarimizgá; yuklamali: bordíngmi? (-mi urg‘u olmaydi).
O‘zlashma so‘z: prográmma (asos holat) – programmadá (qo‘shimchali); kompyúter – kompyuterlár.
Sinfda faoliyat

«Urg‘uni topdim»: o‘quvchilar kartochkadagi so‘zni qarsak bilan bo‘g‘inlarga bo‘lib o‘qiydi, urg‘uli bo‘g‘inda esa oyoq bilan yerga uradi; sinf to‘g‘riligini baholaydi.

Mashq
1
O‘zbek tilida urg‘u odatda qaysi bo‘g‘inga tushadi?
2
Urg‘uni belgilang: kitob + -ni; o‘quvchi + -lar + -imiz; kel + -di + -ng + -mi.
3
«Kimdir eshikni qoqdi» gapida kimdir so‘zida urg‘u qaysi bo‘g‘inda va nega?
4
Nega kompyúter so‘ziga -da qo‘shilganda urg‘u kompyuterdá tarzida ko‘chadi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliUstozlar kuni sovg‘asiHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →