O‘zbek adabiyoti (A)
Sodda gap (simple sentence) bitta mustaqil gapdan iborat: Fitrat wrote plays. Qo‘shma gap (compound) ikkita teng gapni and, but, or, so bilan bog‘laydi: He wrote plays, and he taught at the university. Murakkab gap (complex) asosiy gap va ergash gapdan iborat: Although he lived a short life, he left a rich legacy. Ergash gap bog‘lovchilari: because, although, when, if, who, which. Inglizcha gapda tartib: ega – kesim – to‘ldiruvchi – joy – payt. Adabiyot atamalari: novel, poem, play, poet, author, character, plot, setting, theme, stanza. Abdurauf Fitrat (1886–1938) – Buxoroda tug‘ilgan yozuvchi, olim va jadidchilik harakati vakili; she’r, drama, ilmiy asarlar yozgan. 1938-yilda sovet qatag‘onlari qurboni bo‘lgan, keyinchalik rasman oqlangan. Uning asarlari bugun ham o‘qiladi.
| Gap turi | Misol |
|---|---|
| sodda | Fitrat wrote plays. |
| qo‘shma (teng) | He wrote plays, and he taught at the university. |
| murakkab (ergash) | Although he lived a short life, he left a rich legacy. |
Uzun inglizcha yangilik jumlasini o‘qiyotgan o‘quvchi asosiy qismni topdi: «Although the road was closed, the bus arrived on time.» «Although» dan keyingi qism qo‘shimcha, bosh gap esa «the bus arrived on time». Jumla tuzilishini bilgan kishi uzun gaplardan qo‘rqmaydi.
Muharrirlar, tarjimonlar va yozuvchilar oddiy, qo‘shma va murakkab gaplarni o‘quvchiga mos aralashtiradi.
Kuningiz haqida bitta oddiy inglizcha gap yozing, keyin uni «and/but» bilan qo‘shma va «because/although» bilan murakkab gapga aylantiring.
«Gap quruvchisi»: guruhlar sodda gaplardan murakkab gap yasaydi (ketma-ket bog‘lovchilarni qo‘shib).