ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Informatika

Hujjatlarda rasmlar bilan ishlash

Darslar 9 · 1 ta dars · B. Boltayev, M. Mahkamov, A. Azamatov, S. Rahmonqulova. Informatika va axborot texnologiyalari 6-sinf. «O‘zbekiston» NMIU, 2017
9

Hujjatlarda rasmlar bilan ishlash

Darslik: 42–47-betlar
MaqsadHujjatga rasm joylashtiradi, o‘lchamini va matnga nisbatan holatini o‘zgartiradi, rasmlardan foydalanishda xavfsizlik va mualliflik qoidalarini biladi.
Yangi so‘zlar
rasm formati · picture format (size, position, look)matn bilan uyg‘unlik · text wrappingtasvirni qirqish · croppingmualliflik huquqi · copyright
Tushuntirish

Rasm va fotosuratlar hujjatni ko‘rgazmali va tushunarli qiladi. Rasm qo‘yiladigan joyga yurgich o‘rnatiladi, so‘ng Joylashtirish (Insert) tabidagi Rasmlar (Pictures) tugmasi tanlanadi. Rasmni uch xil manbadan olish mumkin: kompyuter yoki flesh-xotiradagi fayldan («Bu qurilmadan»), dasturning tayyor suratlar to‘plamidan (Stock Images) va internetdan (Online Pictures). Eslatma: eski Word 2010 dagi «Surat (Clip Art)» kolleksiyasi hozirgi versiyalarda yo‘q. Rasm belgilanganda uning atrofida to‘rtburchak va nuqtalar paydo bo‘ladi: burchakdagi nuqtani tortsangiz, rasm nisbati buzilmay kattalashadi yoki kichrayadi; tomon o‘rtasidagi nuqta uni faqat bir yo‘nalishda cho‘zadi. Rasm belgilanganda Rasm formati (Picture Format) tabi chiqadi: unda rang va ravshanlikni to‘g‘rilash, rasm uslublari, joylashuv (Tartiblash) va o‘lcham guruhlari bor. «Matn bilan uyg‘unlik» (Wrap Text) tugmasi rasm matnga nisbatan qanday turishini belgilaydi: matn orasida, ramka yoki kontur atrofida, tepa va pastda, matn orqasida yoki oldida. «Matn orasida» holatida rasm bitta katta harf kabi qatorda turadi, qolgan holatlarda uni sahifaning istalgan joyiga surish mumkin. Internetdan rasm olganda mualliflik huquqiga rioya qiling: ruxsat berilgan (masalan, Creative Commons) rasmlarni tanlang va manbani yozing; boshqa odamning fotosini uning ruxsatisiz joylashtirmang.

kompyuter yokifleshka (ThisDevice)dastur to‘plami(Stock Images)internet (OnlinePictures)Rasm manbalari
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

O‘quvchi plakat uchun internetdan rasm olmoqchi edi. O‘qituvchi rasmni kim chizganini va undan foydalanishga ruxsat borligini so‘radi. O‘quvchi o‘zi chizgan rasmini ishlatdi va do‘stining rasmini ruxsatsiz qo‘ymadi. Bu rasm va odamlarga hurmat belgisi.

Kim ishlatadi

Dizayner rasmlarni litsenziya bo‘yicha tanlaydi, muharrir surat muallifini ko‘rsatadi, fotograf o‘z ishining huquqini himoya qiladi.

Bugun sinab ko‘ring

Qog‘ozga plakat uchun o‘zingiz chizgan rasmni tayyorlang va burchagiga «rasmni men chizdim» deb yozib qo‘ying.

Namunalar
«Mening oilam» hujjatida ota-onaning kasbini ko‘rsatuvchi suratni qo‘yish uchun: yurgichni abzas yoniga qo‘yamiz → Insert → Pictures → fayldan tanlaymiz → burchakdagi nuqtadan tortib o‘lchamini 5 sm ga keltiramiz.
Matn bilan joylashuvNatija
Squarematn rasm atrofidan oqadi
Behind Textrasm matn orqasida
Rasmni matn yonida turg‘izish uchun Wrap Text > Square tanlanadi; matn rasm atrofidan aylanib o‘tadi. Rasmni matn orqasiga olish uchun Behind Text tanlanadi.
Sinfda faoliyat

«Rasm joylash» musobaqasi: guruhlar bitta matnga rasmni 4 xil holatda joylashtirib, har bir holat nomini yozib qo‘yadi.

Mashq
1
Hujjatga rasm qo‘yishning uchta manbasini ayting.
2
Rasm nisbati buzilmasligi uchun uning qaysi nuqtasidan tortiladi?
3
Qaysi holatda rasm matnning bir qismi (belgi) kabi satrda turadi?
4
Internetdan topilgan chiroyli rasmni nega hamma vaqt ham hujjatga qo‘yib bo‘lmaydi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliStoldagi Oy modeliHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →