☰ Mundarija · Informatika

Hujjatlarni tahrir qilish

Darslar 6 · 1 ta dars · B. Boltayev, M. Mahkamov, A. Azamatov, S. Rahmonqulova. Informatika va axborot texnologiyalari 6-sinf. «O‘zbekiston» NMIU, 2017
6

Hujjatlarni tahrir qilish

Darslik: 30–34-betlar
MaqsadMatnga belgi qo‘shadi va o‘chiradi, blok belgilaydi, nusxa ko‘chiradi, ko‘chirib o‘tkazadi hamda so‘zni izlab almashtiradi.
Yangi so‘zlar
tahrir qilish · editing (making corrections)blok · block (a selected part of text)almashtirish buferi · clipboard (temporary memory for cut or copied text)izlash va almashtirish · Find and Replace
Tushuntirish

Matnga tuzatish kiritish hujjatni tahrir qilish deyiladi. Tushib qolgan belgini qo‘yish uchun yurgich kerakli joyga qo‘yiladi va belgi terib yoziladi. Matnning biror qismi belgilansa, u blok deb ataladi va fon rangi bilan ajralib turadi. Blokni Shift bilan strelka bosib yoki sichqoncha bilan sudrab belgilash mumkin; so‘z ustida ikki marta, abzas ustida uch marta bosilsa so‘z yoki abzas belgilanadi, Ctrl bilan bosilsa gap belgilanadi, Ctrl+A esa butun hujjatni belgilaydi. Delete yurgichdan keyingi belgini, Backspace undan oldingi belgini o‘chiradi; blok Delete bilan butunlay o‘chadi. Qismni ko‘chirib o‘tkazish uchun uni Ctrl+X bilan qirqib, yangi joyda Ctrl+V bilan joylashtiriladi; nusxa ko‘chirish uchun Ctrl+X o‘rniga Ctrl+C ishlatiladi. Qirqilgan yoki nusxalangan matn vaqtincha almashtirish buferida turadi. Joylashtirishda formatni saqlash yoki faqat matnni qo‘yish tanlanadi. Uzun matnda so‘zni almashtirish uchun Ctrl+H bosiladi (Ctrl+F esa faqat izlaydi), «Nimani» va «Nimaga» maydonlari to‘ldirilib, «Barchasi almashtirilsin» bosiladi. Xatoga yo‘l qo‘ysangiz, Ctrl+Z oxirgi amalni bekor qiladi.

Namunalar
«Biz maktabga boramiz» gapida «maktabga» so‘zini ikki marta bosib belgilaymiz, Ctrl+X bosamiz, gap oxiriga yurgichni qo‘yamiz va Ctrl+V bosamiz: «Biz boramiz maktabga».
Matnda «kompyuter» so‘zi 12 marta yozilgan, uni «noutbuk» ga almashtirish kerak. Ctrl+H, «Nimani»: kompyuter, «Nimaga»: noutbuk, so‘ng «Barchasi almashtirilsin» – hammasi bir zumda o‘zgaradi.
Sinfda faoliyat

«Xato izlovchilar»: har bir guruhga ataylab xato qilingan matn beriladi; ular belgilash, o‘chirish va almashtirish yordamida uni to‘g‘rilab, kim tezroq bajarishini sinashadi.

Mashq
1
Yurgich belgidan oldin turibdi. Shu belgini o‘chirish uchun qaysi klavish bosiladi?
2
Bir abzasni sichqoncha bilan tez belgilash usulini ayting.
3
Nusxa ko‘chirish bilan ko‘chirib o‘tkazishning farqi nimada?
4
Hujjatda «kitob» so‘zi 9 marta bor. Barchasini «daftar» ga almashtirishning eng tez yo‘li qanday va nega?