☰ Reja · Ona tili

Uslubiyat

8-hafta · blok 1.5 · 3 dars
3

Uslubiy xatolar

maktab darsligi: ona tili 10-sinf, uslubiy xatolar
Maqsad: Nutqdagi uslubiy xatoni topib tuzatish.
Qoida va g‘oya

Uslubiy xato — nutq mazmuni, uslubi yoki so‘z tanlovi noto‘g‘ri bo‘lishi. Asosiy turlari: • tavtologiya (ma’nosi takror): qayta takrorlamoq, oldindan bashorat qilmoq. To‘g‘risi: takrorlamoq, bashorat qilmoq. • paronimni noto‘g‘ri ishlatish: Tovush qanotlarini yoydi (to‘g‘risi: Tovus qanotlarini yoydi). • uslub aralashuvi: rasmiy matnda so‘zlashuv so‘zlari — Hoy direktor, ruxsat bering! • ortiqcha so‘z va noto‘g‘ri bog‘lanish. Qoida: xatoni topish uchun gapni ma’no va uslub jihatidan tekshiring. Istisno: ayrim takrorlar (ta’kid uchun) badiiy vosita bo‘lib, xato emas.

Namunaviy masalalar
‘Qayta takrorlamoq’ birikmasidagi xatoni toping.
Yechim: ‘Takrorlamoq’ so‘zi ‘qayta’ ma’nosini o‘zida saqlaydi: ma’no ortiqcha.
Javob: Tavtologiya; to‘g‘risi: takrorlamoq
‘Tovush qanotlarini yoydi’ gapidagi xatoni tuzating.
Yechim: Qanot yoyadigan jonzot — qush: tovus.
Javob: Tovus qanotlarini yoydi
Rasmiy arizada ‘Hoy direktor’ iborasi uslubiy to‘g‘rimi?
Yechim: Rasmiy uslubga so‘zlashuv murojaati mos emas.
Javob: Yo‘q, uslub aralashuvi
Tipik xatolar
  • Badiiy takrorni uslubiy xato deb hisoblash.
  • Paronimni sinonim deb almashtirish.
Mashq
1
‘Oldindan bashorat qildi’ da qanday xato bor?
2
‘Yangi asirga qadam qo‘ydik’ gapini to‘g‘rilang.
3
Uslubiy xatoning ikki turini ayting.