☰ Reja · Ona tili

Tinish belgilari I: sodda gap

4-hafta · blok 1.3 · 3 dars
1

Gap oxiridagi belgilar, undalma va kirish so‘z

maktab darsligi: ona tili 8-sinf, tinish belgilari bo‘limi
Maqsad: Gap maqsadiga qarab oxirgi belgini tanlash; undalma va kirish so‘zni ajratish.
Qoida va g‘oya

Gap oxiriga maqsadiga qarab belgi qo‘yiladi: • nuqta — darak gap oxirida: Dars boshlandi. • so‘roq belgisi — so‘roq gap oxirida: Dars boshlandimi? • undov belgisi — his-tuyg‘u yoki buyruq bilan aytilgan gap oxirida: Qanday go‘zal tong! Undalma (kimgadir murojaat) vergul bilan ajratiladi: Dilshod, bu yoqqa kel. Gap o‘rtasida bo‘lsa, ikki tomondan: Bu yoqqa, Dilshod, kel. Kirish so‘zlar (afsuski, albatta, ehtimol, masalan, demak, aytgancha) ham vergul bilan ajratiladi: Afsuski, yomg‘ir yog‘di. Istisno: his-tuyg‘u bilan aytilgan undalmadan keyin undov belgisi ham qo‘yilishi mumkin.

Namunaviy masalalar
‘Dilnoza bu yoqqa kel’ gapiga tinish belgilarini qo‘ying.
Yechim: Dilnoza — undalma, vergul bilan ajratiladi; gap buyruq: nuqta yoki undov.
Javob: Dilnoza, bu yoqqa kel.
‘Masalan olma meva hisoblanadi’ gapida kirish so‘zni toping va ajrating.
Yechim: ‘Masalan’ — misol keltiruvchi kirish so‘z; keyin vergul.
Javob: Masalan, olma meva hisoblanadi.
‘Qachon qaytasan’ gapiga to‘g‘ri belgi qo‘ying.
Yechim: So‘roq gap.
Javob: Qachon qaytasan?
Tipik xatolar
  • Undalmadan keyin vergul qo‘ymaslik: Karim bu yoqqa kel xato.
  • Kirish so‘zni gap bo‘lagi deb ajratmaslik; kirish so‘z gap bo‘lagi emas, shuning uchun vergul bilan ajratiladi.
Mashq
1
‘Ehtimol bugun yomg‘ir yog‘adi’ ni tinish belgilari bilan yozing.
2
‘Aziza kitobni olib kel’ gapida undalmani ajrating.
3
‘Qanday ajoyib sayohat bo‘ldi’ gapi qaysi belgi bilan tugaydi?