2
Uslubiy vositalar: tashbeh, jonlantirish, mubolag‘a, takror
maktab darsligi: ona tili 10-sinf, uslubiy vositalar
Maqsad: Badiiy tasvir vositalarini misolda topish.
Qoida va g‘oya
Uslubiy (tasviriy) vositalar nutqni obrazli va ta’sirchan qiladi. • Tashbeh (o‘xshatish): bir narsani boshqasiga o‘xshatish — oydek yorug‘ yuz. • Metafora (ko‘chirish): o‘xshatish so‘zsiz, bevosita nom berish — kitob bilim dengizi. • Jonlantirish: jonsiz narsaga jonli xususiyat berish — Shamol shivirlab ertak aytdi. • Mubolag‘a (bo‘rttirish): belgini oshirib ko‘rsatish — Ovozi butun shaharni larzaga soldi. • Epitet (sifatlash): obrazli sifat — mayin shabada. • Takror: so‘z yoki iborani ta’kid uchun qaytarish. • Ritorik so‘roq: javob talab qilmaydigan so‘roq. Qoida: tashbehda ‘-dek, -day, kabi’ so‘zlari bo‘ladi, metaforada bo‘lmaydi. Istisno: har bir ko‘chma ma’no ham tashbeh emas.
Namunaviy masalalar
‘Yuzi oydek yorug‘’ da qaysi vosita bor?
Yechim: Yuz oyga -dek bilan o‘xshatilgan.
Javob: Tashbeh
Yechim: Yuz oyga -dek bilan o‘xshatilgan.
Javob: Tashbeh
‘Daryo ohista pichirladi’ da qaysi vosita bor?
Yechim: Daryo jonli kabi pichirlaydi.
Javob: Jonlantirish
Yechim: Daryo jonli kabi pichirlaydi.
Javob: Jonlantirish
‘Mayin shabada’ birikmasidagi ‘mayin’ nima?
Yechim: Obrazli sifat.
Javob: Epitet
Yechim: Obrazli sifat.
Javob: Epitet
Tipik xatolar
- Metaforani tashbeh bilan aralashtirish: tashbehda o‘xshatish so‘zi bo‘ladi.
- Mubolag‘ani jonlantirish deb belgilash.
Mashq
1
‘Kitob — bilim dengizi’ da qaysi vosita bor?
Metafora
2
‘Uning ovozi butun shaharni larzaga soldi’ da qaysi vosita bor?
Mubolag‘a
3
‘Shamol shivirlab ertak aytdi’ da qaysi vosita bor?
Jonlantirish