☰ Reja · Ona tili

Tinish belgilari II: qo‘shma gap va ko‘chirma gap

5-hafta · blok 1.3 · 3 dars
1

Bog‘langan va ergashgan qo‘shma gaplarda vergul

maktab darsligi: ona tili 9-sinf, qo‘shma gaplar bo‘limi
Maqsad: Qo‘shma gap qismlarini vergul bilan to‘g‘ri ajratish.
Qoida va g‘oya

Qo‘shma gap — ikki va undan ko‘p gap qismidan iborat gap, har qismning o‘z kesimi bor. • Bog‘langan qo‘shma gapda (ammo, lekin, biroq) qismlar orasiga vergul qo‘yiladi: Men kutdim, lekin u kelmadi. • Ergashgan qo‘shma gapda ergash gap va bosh gap vergul bilan ajratiladi: Agar yomg‘ir yog‘sa, biz uyda qolamiz. Bosh gap oldin kelsa ham vergul qo‘yiladi: Biz uyda qolamiz, chunki yomg‘ir yog‘yapti. Istisno: ikki qism qisqa bo‘lsa va ‘va’ bilan bog‘lansa, ko‘pincha vergul qo‘yilmaydi.

Namunaviy masalalar
‘Agar vaqt bo‘lsa men sizga yordam beraman’ gapiga vergul qo‘ying.
Yechim: Ergash gap: ‘Agar vaqt bo‘lsa’; undan keyin vergul.
Javob: Agar vaqt bo‘lsa, men sizga yordam beraman.
‘Ali ketmoqchi edi lekin yomg‘ir boshlandi’ gapiga vergul qo‘ying.
Yechim: ‘Lekin’ dan oldin vergul.
Javob: Ali ketmoqchi edi, lekin yomg‘ir boshlandi.
‘Dars boshlandi va o‘quvchilar jim bo‘ldi’ gapida vergul kerakmi?
Yechim: Qisqa, ‘va’ bilan bog‘langan; vergul qo‘yilmaydi.
Javob: Yo‘q
Tipik xatolar
  • ‘Lekin’, ‘ammo’ dan oldin vergul qo‘ymaslik.
  • Ergash gapdan keyin vergulni tushirib qoldirish.
Mashq
1
‘Men kitob o‘qidim ammo hech nimani eslay olmayman’ ga vergul qo‘ying.
2
‘Garchi charchagan bo‘lsa ham u ishini tugatdi’ ga vergul qo‘ying.
3
‘Chunki’ bilan boshlangan ergash gap oldida vergul qo‘yiladimi?