1
Ot: ma’no turlari, son, egalik va kelishik
maktabga qarang: ona tili 6-sinf, Ot; 7-sinf
Maqsad: Otning ma’no turlari va grammatik shakllarini aniqlash.
Qoida va g‘oya
Ot — shaxs, narsa, hodisa nomi; ‘kim?’, ‘nima?’ so‘rog‘iga javob beradi. Ma’no turlari: • atoqli ot — yakka nomi, bosh harf bilan: Zarafshon, Gulnora; turdosh ot — bir turdagi hamma narsa nomi: daryo, qiz; • aniq ot — sezgi bilan bilinadi: tosh, non; mavhum ot — sezib bo‘lmaydigan tushuncha: quvonch, tinchlik. Grammatik shakllar: son (birlik, ko‘plik -lar), egalik (-im, -ing, -i, -imiz, -ingiz, -i) va kelishik: • bosh — kim? nima? (qo‘shimchasiz); • qaratqich — kimning? -ning; • tushum — kimni? nimani? -ni; • jo‘nalish — kimga? qayerga? -ga; • o‘rin-payt — kimda? qayerda? -da; • chiqish — kimdan? qayerdan? -dan. Qoida: tartib — ko‘plik, egalik, kelishik.
Namunaviy masalalar
‘Maktabda’ qaysi kelishikda?
Yechim: -da qo‘shimchasi, ‘qayerda?’ so‘rog‘i.
Javob: O‘rin-payt kelishigida
Yechim: -da qo‘shimchasi, ‘qayerda?’ so‘rog‘i.
Javob: O‘rin-payt kelishigida
‘Kitobni’ qaysi kelishikda?
Yechim: -ni qo‘shimchasi, ‘nimani?’ so‘rog‘i.
Javob: Tushum kelishigida
Yechim: -ni qo‘shimchasi, ‘nimani?’ so‘rog‘i.
Javob: Tushum kelishigida
‘Daryo’ va ‘Sirdaryo’ so‘zlaridan qaysi biri atoqli ot?
Yechim: Yakka daryo nomi, bosh harf bilan yoziladi.
Javob: Sirdaryo
Yechim: Yakka daryo nomi, bosh harf bilan yoziladi.
Javob: Sirdaryo
Tipik xatolar
- -da va -dan ni aralashtirish: ‘uyda’ — o‘rin, ‘uydan’ — chiqish.
- Atoqli otni kichik harf bilan yozish: Samarqand, Navoiy.
Mashq
1
‘Do‘stga’ qaysi kelishikda?
Jo‘nalish kelishigida
2
‘Uydan’ qaysi kelishikda?
Chiqish kelishigida
3
‘Ahmadning’ qaysi kelishikda?
Qaratqich kelishigida
4
‘Quvonch’ qanday otlar turiga kiradi?
Mavhum ot