☰ Reja · Ona tili

Leksikologiya I: so‘zning ma’nosi

6-hafta · blok 1.4 · 3 dars
2

Omonim va paronim

maktab darsligi: ona tili 5-sinf va 7-sinf, omonim va paronim
Maqsad: Omonimni ko‘p ma’noli so‘zdan, paronimni sinonimdan farqlash.
Qoida va g‘oya

Omonimlar — aytilishi va yozilishi bir xil, ma’nolari bir-biriga bog‘liq bo‘lmagan so‘zlar: yoz (fasl) – yoz (yozmoq, buyruq); qo‘y (hayvon) – qo‘y (joylamoq); ot (hayvon) – ot (otmoq). Omonim gapda ma’nosi bilan aniqlanadi: Yoz keldi. Xatni yoz. Paronimlar — aytilishi yaqin, ammo ma’nosi turlicha so‘zlar: tovush – tovus; asr – asir. Ularni aralashtirish uslubiy xatoga olib keladi. Qoida: omonimning ma’nolari o‘zaro bog‘liq emas, ko‘p ma’noli so‘zniki bog‘liq. Istisno: paronim sinonim emas; ular ma’no jihatidan yaqin bo‘lishi shart emas.

Namunaviy masalalar
‘Qo‘y ketdi’ va ‘Kitobni stolga qo‘y’ gaplarida ‘qo‘y’ qanday so‘zlar?
Yechim: Birinchisi hayvon, ikkinchisi joylash harakati; ma’nolari bog‘liq emas.
Javob: Omonimlar
‘Tovush’ va ‘tovus’ qanday so‘zlar?
Yechim: Aytilishi yaqin, ma’nolari (ovoz va qush) turlicha.
Javob: Paronimlar
‘Bor’ (mavjud) va ‘bor’ (borish buyrug‘i) so‘zlari omonimmi?
Yechim: Tovushi bir xil, ma’nolari bog‘liq emas.
Javob: Ha, omonim
Tipik xatolar
  • Omonimni ko‘p ma’noli so‘z bilan aralashtirish.
  • Paronimni sinonim deb hisoblash.
Mashq
1
‘Yoz’ so‘zining ikki omonimik ma’nosini ayting.
2
‘Asr’ va ‘asir’ so‘zlari qanday so‘zlar?
3
‘Ot’ so‘zi bilan omonimlik hosil qiluvchi ikki ma’noni ayting.