3
O‘zlashma so‘zlarning yozilishi
maktab darsligi: ona tili 11-sinf, imlo; 5–7-sinf, o‘zlashma so‘zlar
Maqsad: Ko‘p uchraydigan o‘zlashma so‘zlar imlosini xatosiz yozish.
Qoida va g‘oya
O‘zlashma so‘zlar o‘zbek yozuvi qoidalariga moslab yoziladi, tovushlar o‘zbekcha harflar bilan beriladi. • s harfi: stansiya, sirk, konsert (ts yozilmaydi); • kompyuter, televizor, avtobus, telefon, universitet — so‘zning asl shakliga yaqin yoziladi; • arabcha so‘zlarda tutuq belgisi: ma’lumot, mas’ul, ta’sir. O‘zlashma so‘zlar ham o‘zbek qo‘shimchalarini oladi: telefon+da, kompyuter+ni. Qoida: so‘z boshida ikki undosh yonma-yon kelishi mumkin (stol, plan, sport), lekin o‘zbekcha so‘zlarning boshida ikki undosh yonma-yon kelmaydi. Eslatma: ba’zi o‘zlashma so‘zlar imlosi lug‘atda aniqlanadi; shubhada imlo lug‘atiga qarang.
Namunaviy masalalar
‘Stansiya’ so‘zi qanday yoziladi?
Yechim: Ruscha ts o‘zbekchada s bilan beriladi.
Javob: stansiya
Yechim: Ruscha ts o‘zbekchada s bilan beriladi.
Javob: stansiya
‘Ma’lumot’ so‘zida qaysi belgini unutmaslik kerak?
Yechim: a va l o‘rtasida tutuq belgisi.
Javob: Tutuq belgisini: ma’lumot
Yechim: a va l o‘rtasida tutuq belgisi.
Javob: Tutuq belgisini: ma’lumot
‘Kompyuter’ so‘ziga ‘-da’ ni qo‘shing.
Yechim: Qo‘shimcha so‘zga qo‘shib yoziladi.
Javob: kompyuterda
Yechim: Qo‘shimcha so‘zga qo‘shib yoziladi.
Javob: kompyuterda
Tipik xatolar
- Stansiyani stantsiya deb yozish.
- Tutuq belgisini o‘zlashma arabcha so‘zlarda tushirib qoldirish.
Mashq
1
‘Mas’ul’ so‘zida tutuq belgisi qayerda?
s dan keyin: mas’ul
2
‘Sirk’ so‘zining yozilishi qanday: sirk yoki tsirk?
sirk
3
‘Telefon’ so‘ziga ‘-da’ ni qo‘shing.
telefonda