3
Aralash mashqlar: morfologiya, sintaksis va matn (1.6–1.8)
maktabga qarang: ona tili 6–9-sinf, morfologiya, sintaksis va matn boblari
Maqsad: Morfologiya, sintaksis va matn bo‘yicha aralash topshiriqlarni bajarish.
Qoida va g‘oya
Qisqa takrorlash: • so‘z tarkibi: o‘zak + yasovchi + ko‘plik + egalik + kelishik; • mustaqil turkumlar: ot, sifat, son, olmosh, fe’l, ravish; yordamchilar: ko‘makchi, bog‘lovchi, yuklama; • sifatdosh otga, ravishdosh fe’lga bog‘lanadi, harakat nomi ot kabi kelishik oladi; • bosh bo‘laklar: ega va kesim; ikkinchi darajali: to‘ldiruvchi, aniqlovchi, hol; • qo‘shma gap qismlari soni kesimlar soniga teng; ergash gap turi so‘roqqa qarab aniqlanadi; • matnda mavzu — nima haqida, g‘oya — nima uchun; turlari: hikoya, tasvir, mulohaza. Qoida: gap tahlilida avval kesimni toping, so‘ng egani.
Namunaviy masalalar
‘Bog‘bonlarimiz’ so‘zini tarkibiga ajrating.
Yechim: O‘zak — bog‘; yasovchi — -bon; keyin ko‘plik va egalik.
Javob: bog‘ + bon + lar + imiz
Yechim: O‘zak — bog‘; yasovchi — -bon; keyin ko‘plik va egalik.
Javob: bog‘ + bon + lar + imiz
‘Singlim shifokor’ gapida kesimni toping.
Yechim: Ega haqida xabar — shifokor.
Javob: shifokor
Yechim: Ega haqida xabar — shifokor.
Javob: shifokor
Matnning mavzusini toping: ‘Qish keldi. Ko‘llar muzladi. Bolalar konkida uchishga shoshildi.’
Yechim: Gaplar qish va bolalarning qishki o‘yini haqida.
Javob: Qish kelishi va bolalarning qishki o‘yini
Yechim: Gaplar qish va bolalarning qishki o‘yini haqida.
Javob: Qish kelishi va bolalarning qishki o‘yini
Tipik xatolar
- Yasovchi bilan shakl yasovchi qo‘shimchani aralashtirish.
- Mavzu bilan g‘oyani bir narsa deb o‘ylash.
Mashq
1
Ergash gap turini aniqlang: ‘Agar xohlasangiz, men yordam beraman.’
Shart ergash gap
2
‘Bola yugurib o‘tdi’ gapida ravishdoshni toping.
yugurib
3
‘Akam menga kitob berdi’ gapida vositali to‘ldiruvchini toping.
menga
4
Matn turini aniqlang: ‘Maktab hovlisida chinor o‘sadi. Uning barglari katta va yashil.’
Tasvir