2
Aralash mashqlar: leksikologiya va uslubiyat (1.4–1.5)
maktabga qarang: ona tili 5–11-sinf, leksikologiya va uslubiyat boblari
Maqsad: So‘z ma’nosi turlarini va nutq uslublarini aralash topshiriqlarda aniqlash.
Qoida va g‘oya
Qisqa takrorlash: • sinonim — ma’nosi yaqin so‘zlar (baxt — saodat); antonim — qarama-qarshi (keng — tor); omonim — shakli bir, ma’nosi boshqa so‘zlar (qo‘y — hayvon va buyruq); • ko‘p ma’noli so‘z — bitta so‘zning bir necha ma’nosi; ko‘chma ma’no — o‘xshashlik asosida; • ibora (frazeologizm) — so‘z birikmasi, maqol — tugal fikrli gap; • termin fan tushunchasini aniq nomlaydi; • uslublar: so‘zlashuv (kundalik muloqot), ilmiy (aniq tushuncha va dalil), rasmiy (hujjat, buyruq), publitsistik (ijtimoiy mavzu, ta’sirchan), badiiy (obrazli). Qoida: uslubni so‘z tanlovi, jumla tuzilishi va maqsadga qarab aniqlang.
Namunaviy masalalar
‘Baxt — saodat’ qanday so‘zlar?
Yechim: Ma’nosi yaqin.
Javob: Sinonim
Yechim: Ma’nosi yaqin.
Javob: Sinonim
‘Keng — tor’ qanday so‘zlar?
Yechim: Qarama-qarshi ma’no.
Javob: Antonim
Yechim: Qarama-qarshi ma’no.
Javob: Antonim
Uslubni aniqlang: ‘Ushbu hujjat imzolangan kundan boshlab kuchga kiradi.’
Yechim: Rasmiy, qat’iy til.
Javob: Rasmiy uslub
Yechim: Rasmiy, qat’iy til.
Javob: Rasmiy uslub
Tipik xatolar
- Omonimni ko‘p ma’noli so‘z bilan aralashtirish: omonim — turli so‘zlar, ko‘p ma’noli so‘z — bitta so‘z.
- Iborani so‘zma-so‘z tushunish: ma’nosi ko‘chma.
Mashq
1
‘Qo‘y’ (hayvon) va ‘qo‘y’ (buyruq) qanday so‘zlar?
Omonimlar
2
‘Sovuq munosabat’ birikmasida ‘sovuq’ qaysi ma’noda?
Ko‘chma ma’noda
3
Uslubni aniqlang: ‘Salom, qalaysan, ishlar yaxshimi?’
So‘zlashuv uslubi
4
Ibora bilan maqolning asosiy farqi nima?
Ibora — so‘z birikmasi, maqol — tugal fikrli gap