2
Ergashgan qo‘shma gap va ergash gap turlari
maktabga qarang: ona tili 9-sinf, Ergashgan qo‘shma gaplar
Maqsad: Ergash gap turini so‘roq va bog‘lovchiga qarab aniqlash.
Qoida va g‘oya
Ergashgan qo‘shma gap bosh gap va ergash gapdan iborat. Ergash gap bosh gapni izohlaydi va so‘roq beriladi. Bog‘lash vositalari: ergashtiruvchi bog‘lovchilar (chunki, agar, garchi, toki), -sa, -gach qo‘shimchalari. Turlari: • payt ergash gap — qachon? • o‘rin ergash gap — qayerda? • sabab ergash gap — nega? (chunki) • maqsad ergash gap — nima uchun? • shart ergash gap — qanday shartda? (agar, -sa) • to‘siqsiz ergash gap — qarshilikka qaramay (garchi… -sa ham, -sa-da). Ergash gap odatda bosh gapdan vergul bilan ajratiladi. Qoida: shart ergash gap ‘agar’, to‘siqsiz ergash gap ‘garchi’ bilan keladi.
Namunaviy masalalar
‘Agar yomg‘ir yog‘sa, sayr bekor bo‘ladi’ — ergash gap turini aniqlang.
Yechim: ‘Agar’ va -sa — shart.
Javob: Shart ergash gap
Yechim: ‘Agar’ va -sa — shart.
Javob: Shart ergash gap
‘Garchi charchagan bo‘lsa ham, u ishni tugatdi’ — ergash gap turini aniqlang.
Yechim: ‘Garchi’ — qarshilik ma’nosi.
Javob: To‘siqsiz ergash gap
Yechim: ‘Garchi’ — qarshilik ma’nosi.
Javob: To‘siqsiz ergash gap
‘Men uyda qoldim, chunki sovuq qotgan edim’ — ergash gap turini aniqlang.
Yechim: ‘Chunki’ — sabab.
Javob: Sabab ergash gap
Yechim: ‘Chunki’ — sabab.
Javob: Sabab ergash gap
Tipik xatolar
- To‘siqsiz ergash gapni shart ergash gap bilan aralashtirish: ikkalasida -sa bo‘lishi mumkin, ammo ‘garchi’ to‘siqsizga xos.
- Ergash gapni bosh gapdan vergul bilan ajratmaslik.
Mashq
1
‘Quyosh botgach, hamma uyga qaytdi’ — ergash gap turi?
Payt ergash gap
2
‘Agar vaqtingiz bo‘lsa, bizga kelib o‘ting’ — ergash gap turi?
Shart ergash gap
3
‘Garchi yo‘l uzoq bo‘lsa-da, biz kechikmadik’ — ergash gap turi?
To‘siqsiz ergash gap
4
Ergash gap bosh gapdan nima bilan ajratiladi?
Vergul bilan