3
Ravish va yordamchi, undov, taqlid, modal so‘zlar
maktabga qarang: ona tili 6–7-sinf, Ravish; Yordamchi so‘zlar
Maqsad: Ravish va yordamchi so‘zlarni ajratish.
Qoida va g‘oya
Ravish — harakat yoki belgining belgisini bildiradi (qanday? qachon?): tez yugurdi, ertaga keladi, juda yaxshi. Yordamchi so‘zlar: • ko‘makchi — so‘zni so‘zga bog‘laydi: bilan, uchun, kabi; • bog‘lovchi — so‘zlarni va gaplarni bog‘laydi; teng bog‘lovchilar (va, lekin, yoki) va ergashtiruvchi bog‘lovchilar (chunki, agar) bor; • yuklama — ma’no qo‘shadi: -mi, -chi, axir, nahotki, hatto. Undov so‘z his-hayajon bildiradi: voy, ofarin, ey. Taqlid so‘z tovush yoki holatni taqlid qiladi: shildir-shildir, taq-taq. Modal so‘z gapga ishonch yoki taxmin ma’nosini qo‘shadi: albatta, balki, afsuski. Qoida: tez poyezd — sifat (otga bog‘lanadi); tez yurdi — ravish (fe’lga bog‘lanadi).
Namunaviy masalalar
‘Tez yugurdi’ birikmasida ravishni toping.
Yechim: Fe’l belgisini bildiradi.
Javob: Tez
Yechim: Fe’l belgisini bildiradi.
Javob: Tez
‘Lekin’ qaysi turkumga kiradi?
Yechim: Gaplarni bog‘laydi.
Javob: Bog‘lovchi
Yechim: Gaplarni bog‘laydi.
Javob: Bog‘lovchi
‘Albatta’ qaysi so‘z turi?
Yechim: Ishonch ma’nosini qo‘shadi.
Javob: Modal so‘z
Yechim: Ishonch ma’nosini qo‘shadi.
Javob: Modal so‘z
Tipik xatolar
- Ravishni sifat bilan aralashtirish: so‘zning bog‘lanishiga qarang.
- Undov so‘zni gap bo‘lagi deb hisoblash: undov his-hayajon bildiradi, bo‘lak bo‘lmaydi.
Mashq
1
‘Ertaga’ qaysi turkum?
Ravish
2
‘Ofarin’ qaysi so‘z turi?
Undov so‘z
3
‘Shildir-shildir’ qaysi so‘z turi?
Taqlid so‘z
4
‘Uchun’ qaysi turkumga kiradi?
Ko‘makchi