3
Son va olmosh turlari
maktabga qarang: ona tili 6-sinf, Son; 7-sinf, Olmosh
Maqsad: Son va olmosh turini aniqlash.
Qoida va g‘oya
Son — miqdor yoki tartibni bildiradi. • Miqdor soni: bir, o‘n, yuz (nechta?). • Tartib soni: -inchi, -nchi: beshinchi. • Dona soni: -ta: beshta. • Chama soni: o‘ntacha, yuzlab. • Taqsimlov soni: beshtadan. Qoida: sanoq son bilan ot birlikda: besh bola, beshta bola. Olmosh — ot, sifat yoki son o‘rnida keladi: • kishilik: men, sen, u, biz, siz, ular; • o‘zlik: o‘z; • ko‘rsatish: bu, shu, o‘sha; • so‘roq: kim, nima, qaysi, qancha; • belgilash: hamma, barcha, har; • bo‘lishsizlik: hech kim, hech narsa; • gumon: nimadir, qandaydir. Istisno: ‘u’ kishilik ham, ko‘rsatish ham bo‘ladi — gapga qarab aniqlanadi.
Namunaviy masalalar
‘Beshinchi’ qaysi son?
Yechim: -inchi qo‘shimchasi, ‘nechanchi?’ so‘rog‘i.
Javob: Tartib soni
Yechim: -inchi qo‘shimchasi, ‘nechanchi?’ so‘rog‘i.
Javob: Tartib soni
‘O‘ntacha’ qaysi son?
Yechim: Taxminiy miqdor.
Javob: Chama soni
Yechim: Taxminiy miqdor.
Javob: Chama soni
‘Hech narsa’ qaysi olmosh?
Yechim: Bo‘lishsizlik ma’nosi.
Javob: Bo‘lishsizlik olmoshi
Yechim: Bo‘lishsizlik ma’nosi.
Javob: Bo‘lishsizlik olmoshi
Tipik xatolar
- Sanoq son bilan otni ko‘plikda yozish: ‘besh kitoblar’ emas, ‘besh kitob’.
- ‘U’ ni doim kishilik olmoshi deb hisoblash: ‘u uy’ birikmasida ko‘rsatish olmoshi.
Mashq
1
‘Oltinchi’ qaysi son?
Tartib soni
2
‘Kimdir’ qaysi olmosh?
Gumon olmoshi
3
‘Hamma’ qaysi olmosh?
Belgilash olmoshi
4
‘Qaysi’ qaysi olmosh?
So‘roq olmoshi