155
Aylana va doira
Darslik: 4-qism, 145-dars, 62–63-betlar
MaqsadAylana va doira; markaz, radius, diametr; sirkul bilan aylana chizish.
Yangi so‘zlar
aylana · circle (the line)doira · disc (circle with its inside)radius · radiusdiametr · diameter
Tushuntirish
Aylana chizish uchun sirkul kerak: ignali oyoqchasini markaz O ga qo‘yib, qalamli oyoqchasini aylantiramiz. Hosil bo‘lgan chiziq – aylana, uning ichki qismi bilan birga – doira. Markazdan aylanadagi nuqtagacha kesma – radius (OA). Markazdan o‘tib, aylanadagi ikki nuqtani tutashtiruvchi kesma – diametr (BC). Diametr radiusdan 2 marta uzun.
Namunalar
Diametr 12 m bo‘lsa, radius 12 : 2 = 6 m.
Radius 4 sm bo‘lsa, diametr 4 × 2 = 8 sm.
Sinfda faoliyat
«Sirkulsiz aylana»: bolalar ip va qalam bilan aylana chizadi: ipning bir uchini do‘sti markazda ushlaydi, ikkinchi uchidagi qalam bilan atrofni chizadi. Ip uzunligi – radius ekanini aytishadi.
Mashq
1
Sirk arenasining diametri 12 m. Radiusi necha metr?
6
2
Aylananing radiusi 4 sm. Diametri necha santimetr?
8
3
Sirkda 1000 ta o‘rin bor. Yarmini bolalar, 350 tasini kattalar egalladi. Nechta o‘rin bo‘sh?
150
4
Markazdan aylanadagi nuqtagacha bo‘lgan kesma nima deyiladi?
radius
5
Namoyish 70 minut davom etadi: masxarabozlar 10, fokuschilar 10, akrobatlar 7, qo‘shiqchilar 11 minut. Qolgan vaqt 8 ta chiqishga baravar bo‘linadi. Har biriga necha minut?
4