155
Aylana va doira
Darslik: 4-qism, 145-dars, 62–63-betlar
MaqsadAylana va doira; markaz, radius, diametr; sirkul bilan aylana chizish.
Yangi so‘zlar
aylana · circle (the line)doira · disc (circle with its inside)radius · radiusdiametr · diameter
Tushuntirish
Aylana chizish uchun sirkul kerak: ignali oyoqchasini markaz O ga qo‘yib, qalamli oyoqchasini aylantiramiz. Hosil bo‘lgan chiziq – aylana, uning ichki qismi bilan birga – doira. Markazdan aylanadagi nuqtagacha kesma – radius (OA). Markazdan o‘tib, aylanadagi ikki nuqtani tutashtiruvchi kesma – diametr (BC). Diametr radiusdan 2 marta uzun.
C = 2 · 3,14 · 4 = 25,12 · S = 3,14 · 4² = 50,24
π ≈ 3,14; diametr d = 2r = 8
⭕ Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol
G‘ildirak va tarelka doira shaklida. Markazdan chetigacha masofa — radius.
Bugun sinab ko‘ring
Doira shaklidagi narsani toping.
Namunalar
Diametr 12 m bo‘lsa, radius 12 : 2 = 6 m.
Radius 4 sm bo‘lsa, diametr 4 × 2 = 8 sm.
Sinfda faoliyat
«Sirkulsiz aylana»: bolalar ip va qalam bilan aylana chizadi: ipning bir uchini do‘sti markazda ushlaydi, ikkinchi uchidagi qalam bilan atrofni chizadi. Ip uzunligi – radius ekanini aytishadi.
Mashq
1
Favvora hovuzining diametri 16 m. Radiusi necha metr?
8
2
Aylananing radiusi 7 sm. Diametri necha santimetr?
14
3
Sirkda 1000 ta o‘rin bor. Yarmini bolalar, 350 tasini kattalar egalladi. Nechta o‘rin bo‘sh?
150
4
Markazdan aylanadagi nuqtagacha bo‘lgan kesma nima deyiladi?
radius
5
Namoyish 70 minut davom etadi: masxarabozlar 10, fokuschilar 10, akrobatlar 7, qo‘shiqchilar 11 minut. Qolgan vaqt 8 ta chiqishga baravar bo‘linadi. Har biriga necha minut?
4