156
Aylana va doira
Darslik: 4-qism, 146-dars, 64–65-betlar
MaqsadAylana va doira: radius va diametr bog‘lanishi; harfli ifodalar; aylana chizish topshiriqlari.
Yangi so‘zlar
radius · radiusdiametr · diameterharfli ifoda · expression with lettersperimetr · perimeter
Tushuntirish
Bir xil kattalikdagi aylanalarning diametrlari ham, radiuslari ham teng. Radius diametrning yarmi: r = d : 2, diametr radiusdan ikki marta uzun: d = r × 2. Harflar bilan: diametri a sm bo‘lsa, radiusi a : 2; kvadratning tomoni k bo‘lsa, perimetri k × 4; to‘g‘ri to‘rtburchak tomonlari m va n bo‘lsa, perimetri (m + n) × 2; kuboidning o‘lchamlari f, g, h bo‘lsa, hajmi f × g × h.
Namunalar
d = 18 sm bo‘lsa, r = 18 : 2 = 9 sm.
Kvadrat tomoni 7 mm bo‘lsa, perimetri 7 × 4 = 28 mm.
Sinfda faoliyat
«Doiralar zanjiri»: bolalar chiziq bo‘ylab radiusi 2 sm li bir nechta aylana chizadi: markazlar orasi 3 sm, keyin 4 sm. Qonuniyatni aniqlab, yana ikkita aylana chizadi.
Mashq
1
Diametri 18 sm bo‘lgan aylananing radiusi necha santimetr?
9
2
Radiusi 15 dm bo‘lgan aylananing diametri necha detsimetr?
30
3
Diametri a sm bo‘lgan aylananing radiusini ifoda bilan yozing.
a : 2
4
Kvadratning tomoni 7 mm. Perimetri necha millimetr?
28
5
x × 20 = 200, x = ?
10
6
800 : x = 10, x = ?
80
7
Yo‘lning kengligi 3 m. Radiusi 2 m bo‘lgan doira shu yo‘lga sig‘adimi?
Yo‘q: diametri 4 m, bu 3 m dan katta