153
Hajmli shakllar
Darslik: 4-qism, 143-dars, 58–59-betlar
MaqsadHajmli shakllar: kub va kuboid; yoq va qirra; yoqlarning yuzi.
Yangi so‘zlar
kub · cubekuboid · cuboid (rectangular box)yoq · faceqirra · edge
Tushuntirish
Kub va kuboid – hajmli shakllar. Ularning yoqlari yassi shakllar, qirralari esa yoqlar tutashgan kesmalar. Kub va kuboidning 6 ta yog‘i va 12 ta qirrasi bor. Kubning hamma yoqlari teng kvadratlar, hamma qirralari teng. Kuboidning yoqlari to‘g‘ri to‘rtburchaklar: qarama-qarshi yoqlar teng; 4 ta qirrasi bo‘yi, 4 tasi eni, 4 tasi balandligi. Hamma yoqlar yuzlari yig‘indisi – to‘la sirt yuzi.
Namunalar
Kuboid 5 sm, 4 sm, 2 sm: yoqlari 5 × 4 = 20, 5 × 2 = 10, 4 × 2 = 8 sm² (har biridan 2 tadan).
Qirrasi 3 sm bo‘lgan kub: bir yog‘i 3 × 3 = 9 sm², to‘la sirt 6 × 9 = 54 sm².
Sinfda faoliyat
«Qutilar ovi»: bolalar sinfda kub va kuboid shaklidagi narsalarni (gugurt qutisi, kitob, o‘yin kubigi) topadi. Har bir narsaning yoqlari va qirralarini barmoq bilan sanab, jadvalga yozadi.
Mashq
1
Kubning nechta yog‘i bor?
6
2
Kuboidning nechta qirrasi bor?
12
3
Kubning yoqlari qanday shakl?
kvadrat
4
Kuboidning bir yog‘i 6 sm uzun va 3 sm keng. Shu yoqning yuzi necha sm²?
18
5
Kuboidning uch xil yog‘i 18, 12 va 6 sm² ga teng (har biridan ikkitadan bor). To‘la sirt yuzi necha sm²?
72